چالش‌های زیست‌محیطی و زیرساختی پروژه نهضت ملی مسکن کاشمر

مخالفت‌های اولیه و تغییر موضع مسئولان

در ابتدا، برخی مسئولان شهرستان کاشمر با اجرای پروژه نهضت ملی مسکن در سایت ۳۴ هکتاری مخالفت کردند. اما پس از مدتی، طوماری با امضای همین مخالفان در فضای مجازی منتشر شد که نشان‌دهنده تغییر نظر آن‌ها به حمایت از پروژه بود. اکنون، پس از خروج فرماندار وقت، همین مسئولان ادعا می‌کنند که از ابتدا با این پروژه مخالف بوده‌اند.

سید مهدی عراقی‌زاده، مدیر آب و فاضلاب کاشمر، اظهار داشت: «از همان ابتدا نگرانی‌هایی درباره آلوده شدن سفره‌های زیرزمینی با اجرای پروژه نهضت ملی مسکن در سایت ۳۴ هکتاری داشتیم؛ به همین دلیل، برای جلوگیری از این مشکل، ابتدا شبکه فاضلاب به طول ۳۲۰۰ متر اجرا شد.»

وی افزود که شبکه زون B هنوز اجرا نشده است. دو سند برای این منظور تهیه شده است:

• سند اول: ساخت، تهیه و حمل دو پکیج ۲۰۰ مترمکعبی تصفیه فاضلاب به روش لوکال MBBR به مبلغ ۱۶ میلیارد تومان که در سامانه مناقصه قرار گرفته است.
• سند دوم: اجرای شبکه زون B و خط انتقال از شبکه و ساخت سکوهای پکیجی با ۲۷ میلیارد تومان اعتبار که در حال پیگیری است.

خطر آلودگی آب شرب و حفر چاه‌های غیرقانونی

مدیر آب و فاضلاب کاشمر با تأکید بر ضرورت اجرای پروژه فاضلاب، هشدار داد که حفر چاه جذبی در سایت ۳۴ هکتاری برای جلوگیری از آلودگی سفره‌های زیرزمینی، غیرقانونی است.

عراقی‌زاده بیان کرد: «بیشترین آلاینده‌ای که با آن مواجه هستیم، یون نیترات است که به سرعت به سفره‌های آب نفوذ می‌کند؛ بارها تأکید شده که به هیچ عنوان نباید اقدام به حفر چاه شود، زیرا ما نگران سفره آبی هستیم که مردم همین شهر قصد استفاده از آن را دارند.»

وی افزود که در صورت حفر چاه، ساکنان هنگام اخذ انشعاب فاضلاب متحمل خسارات زیادی خواهند شد و در صورت عدم تخریب چاه‌ها، انشعاب آب آن‌ها قطع خواهد شد. وی همچنین تأکید کرد که وضعیت پروژه فاضلاب سایت ۳۴ هکتاری نهضت ملی مسکن کاشمر باید تا پایان امسال مشخص شود.

زمان‌بندی اجرای شبکه فاضلاب

مدیر آب و فاضلاب کاشمر پیش‌بینی کرد که اجرای شبکه فاضلاب زمان زیادی نمی‌برد؛ زون B به طول ۲۴۰۰ متر و خط انتقال به طول ۱۳۰۰ متر است که انتظار می‌رود طی دو ماه به اتمام برسد.

چرا پروژه در این مکان ساخته شد؟

مدیر آب و فاضلاب کاشمر مجدداً تأکید کرد که از ابتدا با اجرای این پروژه در محل فعلی به دلیل وجود سفره آبخوان مخالف بوده‌اند. وی اشاره کرد که معاون عمرانی وقت استانداری خراسان رضوی خواستار ارائه راهکارهایی برای رفع این مشکل بود که در نهایت پیشنهاد اجرای پروژه فاضلاب شهری مطرح شد.

متأسفانه، کاشمر ردیف ملی فاضلاب ندارد و اعتبارات از منابع استانی و داخلی شرکت آب و فاضلاب تأمین می‌شود. همچنین، در طومار امضا شده، شروطی برای آب و فاضلاب، آب منطقه‌ای و محیط‌زیست ذکر شده که باید رعایت شوند.

مدیر آب و فاضلاب کاشمر ابراز امیدواری کرد که با تأمین اعتبار انجام شده، تا پایان امسال ۸۰ درصد پروژه فاضلاب به اتمام برسد. وی همچنین اشاره کرد که تأمین شبکه آب برای این پروژه، اولین اقدام در سایت ۳۴ هکتاری مسکن ملی بوده است.

سکونت مشروط به اجرای طرح اگو

سید احسان حسینی نجاتی، مدیر راه و شهرسازی کاشمر، با اشاره به همکاری با اداره آب و فاضلاب در اجرای پروژه فاضلاب، اعلام کرد که شبکه داخلی بلوک A به اتمام رسیده، اما جانمایی تصفیه‌خانه و تأسیسات مربوط به آن هنوز انجام نشده است.

وی افزود که این پروژه به اعتباری حدود ۳۸ میلیارد تومان نیاز دارد و مدیرعامل آب و فاضلاب استان قول مساعد داده است.

حسینی نجاتی تصریح کرد: «الحاق سایت ۳۴ هکتاری و صدور مجوز نهضت ملی مسکن از همان ابتدا به اجرای طرح اگو فاضلاب شهری وابسته بود؛ حتی نقشه‌های نظام مهندسی نیز بر اساس این طرح طراحی شده و تا زمانی که این طرح به اجرا درنیاید، منازل قابل سکونت نخواهند بود.»

در مجموع، ۱۲۰۲ واحد مسکونی در سایت ۳۴ هکتاری ساخته خواهد شد و حدود ۷۰ واحد در مرحله نازک‌کاری قرار دارند که پیش‌بینی می‌شود تا دو تا سه ماه آینده آماده سکونت شوند. با این حال، به دلیل عدم اجرای پروژه فاضلاب، امکان سکونت در این واحدها وجود ندارد و مجوز سکونت تنها زمانی صادر خواهد شد که طرح اگو اجرا شود.

مدیر راه و شهرسازی کاشمر توضیح داد که تصمیم‌گیری در مورد این سایت مربوط به سال ۱۴۰۰ است و این تصمیم به آن‌ها «ارث رسیده» است. وی با اشاره به تأیید نهایی ۱۰ هزار متقاضی، بیان کرد که در دولت سیزدهم موظف به ساخت واحدهای مسکونی برای متقاضیان نهضت ملی مسکن بوده‌اند.

وی افزود که در کاشمر، ۷۰ درصد زمین‌ها موقوفه هستند و شرط نخست برای واگذاری، ملی بودن زمین‌هاست. بیش از ۱۵ زمین مورد بررسی قرار گرفت که هر یک مشکلات متعددی داشتند، در حالی که سایت ۳۴ هکتاری تنها به دلیل وجود آبخوان با مشکل مواجه است.

جانمایی اشتباه و راهکارهای موقت

محمد قربانی، فرماندار کاشمر، جانمایی پروژه در سایت ۳۴ هکتاری را از همان ابتدا کاملاً اشتباه دانست و گفت که «به هیچ عنوان نباید پروژه در این مکان پیش‌بینی می‌شد؛ در واقع راحت‌ترین گزینه ممکن را در آن زمان انتخاب کردند.»

وی از بارگذاری مناقصه تصفیه‌خانه خبر داد و پیش‌بینی کرد که شبکه و خط انتقال طی یک ماه آینده انجام شود. فرماندار کاشمر با انتقاد از تأخیر چند ماهه پروژه، اظهار داشت که باید با نظر کارشناسی متخصصین حوزه آب و فاضلاب پیش رفت تا کمترین آسیب به آبخوان‌ها و چاه‌های شهرستان وارد شود.

پیشنهاد شده است که سپتیک موقت در محل اجرا و فاضلاب به آنجا منتقل و به مرور تخلیه شود، ضمن اینکه مقرر شده هر چه زودتر تصفیه‌خانه راه‌اندازی شود. قربانی بیان کرد که تا ۱۵ شهریور پروژه خط انتقال و سپتیک موقت برای سایت ۳۴ هکتاری انجام می‌شود و طی ۵ تا ۶ ماه وضعیت همین گونه خواهد بود.

راهکار موقت برای فاضلاب خام

حسین امامی، مدیرعامل آب و فاضلاب خراسان رضوی، از اجرای شبکه جمع‌آوری خبر داد و گفت که زمین سایت مشخص و تصفیه‌خانه نهایی شده، خط انتقال طراحی و خرید لوله نیز انجام شده است. وی افزود که پکیج‌ها به طور جداگانه خریداری شده‌اند و تلاش می‌شود سایت هرچه سریع‌تر راه‌اندازی شود.

امامی بیان کرد: «تلاش می‌شود هر زمان مردم ساکن شدند انشعاب را بدهیم، ضمن اینکه فعلاً تا راه‌اندازی تصفیه‌خانه؛ فاضلاب خام را به محل مناسب انتقال داده و دفن می‌کنیم تا دغدغه‌ای نباشد.»

درس‌هایی برای آینده

این پروژه نمونه‌ای از تصمیمات شتاب‌زده و غیرکارشناسی است که می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. مسئولان باید به هشدارهای کارشناسی توجه کرده و از تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری کنند. مردم کاشمر حق دارند بدانند که آیا چنین تصمیماتی بر اساس منافع عمومی اتخاذ شده یا تنها به دلیل فشارهای بیرونی و عدم تأمل در عواقب آن بوده است.