دلایل و جزئیات حذف چهار صفر از پول ملی: از تاریخچه تا آینده

ضرورت تغییر واحد پول ملی

رئیس کل بانک مرکزی با اشاره به عدم استفاده مردم از واحد «ریال» در محاورات و معاملات روزمره و رواج «تومان»، توضیح داد که واحد پول ملی به «تومان» و واحد خرد آن به «قِران» تغییر خواهد یافت. این تغییر به منظور همخوانی با عرف جامعه و تسهیل محاسبات صورت می‌گیرد.

«وقتی ریال از سوی مردم استفاده نمی‌شود و تومان در محاورات و معاملات رایج است، بنابراین قرار است واحد پول ملی تومان و واحد خرد آن قِران باشد.»

تجربه جهانی حذف صفر

حذف صفر از پول ملی، پدیده‌ای بی‌سابقه در جهان نیست. کشورهای مختلفی با هدف مقابله با تورم بالا یا اصلاح واحد پولی خود، اقدام به این کار کرده‌اند:

• آلمان: ۱۲ صفر در دوران تورم بالا حذف شد.
• فرانسه: دو صفر حذف شد.
• ترکیه: ۶ صفر حذف شد.

تنها استثنا در این زمینه، دلار آمریکا است که به عنوان پول مرجع بین‌المللی، از کنفرانس برتون وودز در سال ۱۹۳۰ تاکنون بدون تغییر باقی مانده است، با وجود کاهش ارزش آن در برابر طلا.

اهداف و پیامدهای حذف صفر

رئیس کل بانک مرکزی تأکید کرد که هدف از حذف چهار صفر، کنترل تورم یا افزایش ارزش پول ملی نیست. وی با اشاره به پایداری نرخ تورم در کشور در حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد، این اقدام را چاره‌ای ناگزیر برای اصلاح نسبت واحد پول ملی دانست.

اصلاح نسبت اسکناس‌ها

در حال حاضر، بزرگترین اسکناس در گردش کشور ۱۰ هزار تومانی است و چک پول‌ها تا ۵۰۰ هزار تومان (معادل ۵ میلیون ریال) نیز چاپ شده‌اند که این نسبت با واحد پول ملی (ریال) بسیار نامتناسب است. در مقایسه با یورو که از یک یورو شروع شده و حداکثر اسکناس ۵۰۰ یورویی دارد، این نسبت در ایران نیاز به اصلاح دارد.

حفظ اسکناس و پدافند غیرعامل

با وجود اینکه بخش عمده‌ای از تراکنش‌ها به صورت کارتی انجام می‌شود، نیاز به اسکناس به دلیل مسائل پدافند غیرعامل و اطمینان از تداوم معاملات در صورت بروز مشکل در شبکه کارتی، همچنان ضروری است. در حال حاضر، ۱۰ میلیارد و ۴۰۰ میلیون قطعه اسکناس در گردش وجود دارد که به ازای هر نفر ۱۲۲ قطعه اسکناس است.

جایگزینی تدریجی و سکه

لایحه حذف صفر از سال ۱۳۹۰ مطرح بوده و قرار است طی یک فرآیند سه ساله، اسکناس‌های جدید جایگزین شوند. چک پول‌های بانکی نیز با چهار صفر کمرنگ چاپ شده‌اند. اسکناس‌های خرد و کوچک فعلی (مانند ۵۰۰ تومانی یا ۱۰۰ تومانی) توجیه اقتصادی برای چاپ ندارند و با حذف چهار صفر، ۱۰ هزار تومانی به یک تومان تبدیل شده و امکان چاپ سکه برای واحدهای خرد فراهم می‌شود.

آینده پول ملی و تورم

رئیس کل بانک مرکزی پیش‌بینی کرد که با نرخ تورم فعلی (۳۰ تا ۴۰ درصد)، حداقل ۳۵ سال طول خواهد کشید تا کشور دوباره به وضعیت کنونی نیاز به حذف صفر برسد. وی این اقدام را «لازم» و «هرچه سریع‌تر» دانست.

همچنین، در خصوص ارزش سهام، توضیح داده شد که ارزش سهام به عنوان درصدی از واحد پول ملی جدید محاسبه و معامله خواهد شد. معاملات کلان اقتصادی از طریق ابزارهای بانکی و معاملات خرد هم با کارت‌های بانکی و هم بخشی با اسکناس انجام می‌شود.