نقد زبان‌شناختی سریال «تاسیان»: واژه‌های امروزی در روایت دهه ۵۰

سریال «تاسیان» که روایتگر وقایع سال ۱۳۵۶ است، به دلیل استفاده از اصطلاحات و واژگان متأخر و امروزی در دیالوگ‌های شخصیت‌هایش، مورد نقد جدی قرار گرفته است. این نقد، که بر اساس بررسی دقیق زبان‌شناختی صورت گرفته، نشان می‌دهد که چگونه این ناهماهنگی زبانی، اصالت و اعتبار تاریخی سریال را زیر سؤال می‌برد و آن را در حد «فیلمفارسی‌های قلابی» تنزل می‌دهد.

ناهماهنگی‌های زبانی در «تاسیان»

نویسنده و پژوهشگر ادبی، با ارائه مثال‌های متعدد، به تفصیل به این اشکالات پرداخته است:

• تبریک «یلدا» در سال ۱۳۵۶: در قسمت هشتم، شخصیت امیر به شیرین «یلدات مبارک» می‌گوید. این در حالی است که تبریک گفتن شب یلدا از ابداعات سال‌های اخیر است و در دهه پنجاه شمسی رایج نبوده است.
• کاربرد «راهکار» توسط بازاریان سنتی: در قسمت نهم، کلمه «راهکار» به معنای «راه‌حل» از زبان یک بازاری سنتی و مذهبی شنیده می‌شود. این واژه در دهه پنجاه حتی در نوشتار روشنفکران و دانشگاهیان نیز رواج نداشته، چه رسد به گفتار طبقه بازاری.
• «براندازی» به جای «سرنگونی»: اصطلاح «براندازی» که در سال‌های اخیر در سپهر سیاسی ایران ظهور کرده، در مبارزات پیش از انقلاب علیه رژیم پهلوی مطلقاً رایج نبوده است. فعالان سیاسی آن زمان غالباً از واژه «سرنگونی» استفاده می‌کردند.
• غیبت «مبارزه با امپریالیسم» و تکرار «دموکراسی»: اصلی‌ترین تز پیونددهنده مخالفان چپ و مبارزان مسلمان، «مبارزه با امپریالیسم» بود که تنها یک بار در سریال به آن اشاره شده است. در مقابل، کلمه «دموکراسی» چندین بار از زبان فعالان دانشجویی شنیده می‌شود که جزو کلیدواژه‌های اصلی انقلابیون آن دوره نبوده است. کلیدواژه‌های اصلی شامل «مبارزه با امپریالیسم»، «آزادی» و «سرنگونی» بودند.
• «بها دادن» از زبان کارگر بی‌سواد: در قسمت یازدهم، محسن، کارگر بی‌سوادی که با زبان لاتی صحبت می‌کند، می‌گوید: «کی بها می‌ده به شکایت شما؟» «بها دادن» به معنای «اهمیت دادن» پس از دهه شصت و از طریق گزارشگران رادیو و تلویزیون رواج یافت و در دهه پنجاه به این معنی به کار نمی‌رفته است. علاوه بر این، کاربرد آن از زبان شخصیتی با این مرتبه زبانی، محال به نظر می‌رسد.
• «لش کردن» و «شات زدن» در دهه پنجاه: در قسمت دوازدهم، سعید به امیر می‌گوید: «خسته نشی، لش کردی». «لش کردن» به معنای بی‌تحرک استراحت کردن، متأخر است و شاید بیش از ده سال قدمت ندارد. همچنین، عبارت «دو تا شات بزنیم بیاییم بالا» نیز امروزی است؛ در دهه پنجاه از واژه «پیک» استفاده می‌شد.
• «رونمایی» کتاب: در قسمت هفدهم، از مراسم «رونمایی» کتاب صحبت می‌شود. هم برگزاری چنین مراسمی و هم خود کلمه «رونمایی» برای اطلاق به آن، جدید است و نهایتاً ده تا پانزده سال قدمت دارد.

نتیجه‌گیری: ضعف‌های زبانی و روایی

این اشکالات زبانی، تنها بخشی از ضعف‌های سریال «تاسیان» است. نویسنده اشاره می‌کند که علاوه بر این ناهماهنگی‌های زبانی، سریال از اشکالات محتوایی و ضعف‌های روایی نیز رنج می‌برد که آن را در حد فیلمفارسی‌های بدلی و غیراصیل، که از فیلم‌های هندی الهام می‌گرفتند، قرار می‌دهد.