وابستگی نظامی آمریکا به چین: پاشنه آشیل واشنگتن در عصر رقابت قدرت‌ها

وابستگی نظامی آمریکا به عناصر خاکی نادر

تسلیحات پیشرفته آمریکا، از جمله جنگنده‌های F-35، ناوشکن‌های کلاس آرلی بورک و زیردریایی‌های کلاس ویرجینیا، به مقادیر قابل توجهی از عناصر خاکی نادر نیاز دارند:

• جنگنده لاکهید مارتین F-35: بیش از ۹۲۰ پوند عناصر خاکی نادر.
• ناوشکن‌های کلاس آرلی بورک: بیش از ۵۷۰۰ پوند از این عناصر.
• زیردریایی‌های کلاس ویرجینیا: بیش از ۱۰ هزار پوند از این فلزات ارزشمند.

گرسلین باسکاران، مدیر برنامه امنیت مواد معدنی حیاتی در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS)، تاکید می‌کند: «این مواد در همه فناوری‌های دفاعی نقش پررنگی دارند؛ در کشتی‌های جنگی، جنگنده‌ها، موشک‌ها، لیزرها، تانک‌ها، ماهواره‌ها و پهپادها.»

سلطه چین بر زنجیره تامین جهانی

چین کنترل غالب بر زنجیره‌های تامین جهانی عناصر خاکی نادر را در اختیار دارد:

• حدود ۸۵ درصد پردازش جهانی.
• بیش از ۹۰ درصد تولید آهن‌رباهای دائمی.

پکن به‌ویژه در جداسازی عناصر خاکی نادر سنگین سلطه دارد و از این اهرم در کنار ممنوعیت‌های صادرات فناوری‌های استخراج، جداسازی و تولید آهن‌ربا علیه کاخ سفید استفاده کرده است. این وضعیت، به گفته اشلی زاموالت-فوربس، معاون پیشین وزارت انرژی آمریکا، «موقعیت بسیار خطرناکی است؛ ما عملاً باید از چین اجازه بگیریم تا بتوانیم تسلیحاتمان را بسازیم.»

با وجود نام «عناصر خاکی نادر»، این مواد در واقع چندان کمیاب نیستند و شامل ۱۷ عنصر مانند نئودیمیوم و لانتان می‌شوند که در سراسر جهان یافت می‌شوند، اما یافتن آن‌ها در مقادیر تجاری چالش‌برانگیز است.

تلاش‌های آمریکا برای کاهش وابستگی

ایالات متحده زمانی یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان این عناصر بود، اما با افزایش نگرانی‌های زیست‌محیطی و مشکلات مالی، این صنعت به خارج از کشور منتقل شد. امروز آمریکا تنها یک معدن فعال عناصر خاکی نادر دارد: تأسیسات MP Materials در کالیفرنیا.

اقدامات دولت‌های ترامپ و بایدن:

• دولت ترامپ: صدور فرمان اجرایی برای بررسی تهدید وابستگی به مواد معدنی حیاتی و افزایش بودجه شرکت‌های داخلی.
• دولت بایدن: تمرکز بر گسترش ذخایر و تشویق به ایجاد زنجیره‌های تامین جدید داخلی با استفاده از قانون کاهش تورم و مشوق‌های مالیاتی.
• هر دو دولت: بهره‌گیری از قانون تولید دفاعی برای تسریع تولید داخلی مواد معدنی حیاتی.

با این حال، گرگ هایز، مدیرعامل شرکت ریثئون، در سال ۲۰۲۳ اظهار داشت: «بیش از ۹۵ درصد مواد یا فلزات عناصر خاکی نادر از چین می‌آید یا در آنجا پردازش می‌شود. جایگزینی وجود ندارد و بازسازی این توانایی در داخل کشور سال‌ها طول خواهد کشید.»

سرمایه‌گذاری پنتاگون و چالش‌های پیش‌رو

وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) برای مقابله با این وابستگی، نزدیک به ۵۴۰ میلیون دلار در پروژه‌های مربوط به مواد معدنی حیاتی سرمایه‌گذاری کرده و قراردادی چند میلیارد دلاری با شرکت MP Materials امضا کرده است. این قرارداد، پنتاگون را به بزرگ‌ترین سهامدار این شرکت تبدیل می‌کند.

با حمایت پنتاگون، MP Materials کارخانه آهن‌ربای عناصر خاکی نادر را خواهد ساخت که انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۸ راه‌اندازی شود. دولت آمریکا محصول این کارخانه را خریداری کرده و حداقل قیمت تعیین می‌کند تا شرکت را از فشارهای مالی محافظت کند.

گرسلین باسکاران از CSIS معتقد است: «برای اینکه آمریکا بتواند با چین رقابت کند، به مدلی مداخله‌گرانه‌تر نیاز دارد. این یک گام بزرگ در جهت مقابله با چین است.»

با این حال، چالش‌های بزرگی باقی است. مهندسی زنجیره‌های تامین جدید نیازمند یک اکوسیستم کامل جداسازی و تولید است که چین برای دهه‌ها در آن پیشتاز بوده است. کریس بری، رئیس شرکت مشاوره House Mountain Partners، می‌گوید: «تفاوت در توان فکری و دانش تخصصی چین نسبت به آمریکا در زمینه این فلزات بسیار زیاد است.»

در حالی که واشنگتن تلاش‌های خود را سرعت بخشیده، پکن نیز نفوذ خود را در کشورهایی مانند میانمار افزایش داده و در حال تهیه فهرستی رسمی از متخصصان این حوزه است تا دانش فنی آن‌ها به خارج منتقل نشود. سال گذشته، چین بیشترین تعداد تصاحب معادن خارجی در بیش از یک دهه اخیر را داشته است.