هدررفت ۲۲ درصدی آب شرب تهران؛ چالش‌ها و راهکارهای مدیریت بحران

تایید هدررفت ۲۲ درصدی آب شرب تهران

مهدی فلاح، مسئول رسانه‌ای شرکت آب و فاضلاب تهران، ضمن تایید آمار هدررفت ۲۲ درصدی آب شرب در پایتخت، اعلام کرد که این میزان از میانگین کشوری (۳۱ درصد) کمتر است و تهران پس از اصفهان، کمترین میزان هدررفت آب را در کشور دارد. وی توضیح داد که حدود ۱۱ درصد از این هدررفت ناشی از فرسودگی شبکه است که با میانگین جهانی (۸ درصد) فاصله کمی دارد. ۱۱ درصد دیگر نیز به دلیل مشکلاتی نظیر خرابی کنتورها، انشعابات غیرمجاز، شکستگی‌های مقطعی لوله‌ها و حوادث رخ می‌دهد.

فلاح افزود: «تهرانی‌ها روزانه بین ۳ تا ۴ میلیون مترمکعب آب مصرف می‌کنند و میزان مصرف سالانه آب شرب تهران حدود ۱.۲ میلیارد متر مکعب است. برآورد ما این است که با صرفه‌جویی ۲۰ درصدی می‌توانیم وضعیت موجود را تا آبان ماه، یعنی آغاز فصل بارش، حفظ کنیم. با این حال، آمارهای کنونی نشان می‌دهد که میزان صرفه‌جویی مردم از ۷ تا ۸ درصد فراتر نرفته است.»

وی همچنین به استفاده برخی پیمانکاران شهرداری از آب شرب برای آبیاری فضای سبز و نیز خرابی کنتورها که منجر به ثبت کمتر از میزان واقعی مصرف می‌شود، به عنوان دلایل دیگر هدررفت آب اشاره کرد.

چالش‌های نوسازی شبکه آب

مسئول رسانه‌ای آبفای تهران در پاسخ به چرایی عدم برخورد با تخلفات و اصلاح شبکه فرسوده، به دو چالش اصلی اشاره کرد:

• هماهنگی بین‌بخشی: بازسازی شبکه نیازمند هماهنگی با دستگاه‌های مختلفی نظیر اداره برق، شهرداری و اداره گاز است.
• بودجه کلان: برای نوسازی حدود ۲۰۰ کیلومتر شبکه فرسوده، به بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان بودجه نیاز است.

«بازسازی شبکه فرسوده آبرسانی بودجه کلانی می‌خواهد و به بیش از ۲۰ هزار میلیارد تومان برای نوسازی حدود ۲۰۰ کیلومتر شبکه فرسوده نیاز داریم. ضمن اینکه نباید انتظار داشته باشیم میزان هدررفت آب در شبکه از حدود ۸ درصد که میانگین جهانی است کمتر شود.»

فلاح تاکید کرد که در حال حاضر، با وجود فرسودگی شبکه، قطعی آب نداریم و مدیریت کمبود آب از طریق مدیریت فشار آب صورت می‌گیرد تا منابع محدود به طور عادلانه توزیع شود. البته این امر ممکن است در طبقات بالای ساختمان‌ها منجر به عدم دسترسی به آب شود.

آمارهای مصرف و راهکارهای مدیریت

فلاح در مورد استفاده غیرقانونی از پمپ آب برای مکش مستقیم، هشدار داد و گفت که این اقدام ممنوع است و با متخلفان برخورد قانونی صورت می‌گیرد. وی توصیه کرد که مشترکان برای ساعات افت فشار، از پمپ و منبع ذخیره استفاده کنند.

وی همچنین به وضعیت منابع آبی تهران اشاره کرد و گفت: «چهار سد ماملو، امیرکبیر، لار و طالقان آب تهران و البرز را تامین می‌کنند. آمارهای موجود نشان می‌دهد که این سدها به جز سد طالقان، حدود ۱۲ درصد موجودی آب دارند. اگر بتوانیم سهم آب سد طالقان را برای تهران افزایش دهیم و مردم ۲۰ درصد صرفه‌جویی کنند، می‌توانیم با مدیریت فشار آب، آب شرب مردم تهران را تا آغاز بارندگی‌ها در آبان ماه تامین کنیم.»

در تهران سالانه ۱.۲ میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌شود که حدود ۴۲ درصد آن در بخش شهری و ۵۸ درصد در بخش کشاورزی و صنعتی است. فلاح آمار مشترکان را به شرح زیر اعلام کرد:

• ۳۲ درصد: مشترکان خوش‌مصرف (کمتر از ۱۲ مترمکعب در ماه)
• ۶۲ درصد: مشترکان پرمصرف (۱۲ تا ۲۴ مترمکعب در ماه)
• ۶ درصد: خانوارهای بدمصرف (بیش از دو برابر الگوی مصرف)

فلاح تاکید کرد: «اکنون به طور متوسط هر تهرانی باید روزانه ۱۳۰ لیتر آب مصرف کند، اما این میزان اکنون به طور متوسط ۲۵۰ لیتر، یعنی دو برابر الگوی مصرف جهانی است. اگر مردم تهران حدود ۲۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، امیدواریم بتوانیم با مدیریت فشار آب تا زمان فصل آبی جدید و شروع بارش‌ها که امیدواریم اوایل آبان باشد، وضعیت را مدیریت کنیم. در غیر این صورت، مدیریت آب در تهران وضعیت پیچیده‌ای پیدا می‌کند.»

جمع‌بندی و چشم‌انداز

با توجه به آنچه گفته شد، حدود یک پنجم آب شرب تهران به دلایل مختلفی از جمله فرسودگی شبکه، حوادث، انشعابات غیرقانونی و خرابی کنتورها به هدر می‌رود. شرکت آب و فاضلاب برای کشف تخلفات و انشعابات فرسوده، به گزارش‌های مردمی متکی است و با چالش‌های بودجه‌ای و هماهنگی بین‌بخشی برای بازسازی شبکه مواجه است.

با وجود امیدواری آبفا به صرفه‌جویی ۲۰ درصدی مردم و آغاز بارش‌ها در آبان ماه، میزان صرفه‌جویی تاکنون از ۸ درصد فراتر نرفته و زمان دقیق بارش‌ها نیز قطعی نیست. همچنین، بخش کشاورزی و صنعتی استان تهران که ۵۸ درصد مصرف آب را به خود اختصاص داده، با هدررفت بالا و عدم وجود شبکه‌های مدرن پالایش و چرخش آب مواجه است. این وضعیت، همراه با کشت محصولات آب‌بر و جایابی نامناسب صنایع آب‌بر، نشان‌دهنده ضعف مدیریت و نبود برنامه‌ریزی بلندمدت و میان‌مدت در این حوزه است.