«جاهای خالی پر شود»: روایتی از پشتکار و موفقیت جهانی در سینمای مستند ایران

مسیر شکل‌گیری و تولید

فیلم «جاهای خالی پر شود» که روایتی شخصی و عمیق از روابط خانوادگی در بستر فرهنگی ایران را ارائه می‌دهد، در سال ۱۳۹۷ با ارائه طرح در اولین دوره پیچینگ بین‌المللی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی شکل گرفت. زارع آرندی در این رویداد با تهیه‌کنندگان خارجی وارد مذاکره شد و در نهایت با یک تهیه‌کننده بلژیکی به توافق رسید. با این حال، به دلیل طولانی بودن فرآیند قراردادهای بین‌المللی، تولید اولیه فیلم در ایران و با همکاری تیمی حرفه‌ای آغاز شد.

نسخه اولیه فیلم در سال ۱۳۹۹ به‌صورت آنلاین در جشنواره سینماحقیقت به نمایش درآمد و موفق به کسب جوایز بهترین کارگردانی فیلم بلند و بهترین فیلم شد. این موفقیت، تنها نقطه آغاز مسیر جهانی این اثر بود.

خلق اثر با حداقل امکانات

یکی از نکات قابل‌توجه در تولید این مستند، استفاده از موبایل شخصی کارگردان برای فیلمبرداری حدود ۶۰ درصد از صحنه‌هاست. زارع آرندی در این باره توضیح داد:

«برای کاهش وابستگی به تجهیزات گران‌قیمت، تصمیم گرفتم با موبایل کار کنم. تنها در صحنه‌های برنامه‌ریزی‌شده از فیلمبردار حرفه‌ای کمک گرفتم. صدابرداری را هم خودم انجام دادم که تجربه‌ای بسیار لذت‌بخش بود. تلاش کردم که هر چه بیشتر برای مشق کردن در سینما و آموختن قصه‌گویی با زبان تصویر به امکاناتی در بیرون متکی نباشم.»

تدوین برای مخاطب جهانی

آماده‌سازی فیلم برای مخاطب بین‌المللی نیازمند تدوین مجدد بود. زبان استعاری و فرهنگی نسخه ایرانی برای مخاطب غیرایرانی پیچیده به نظر می‌رسید، بنابراین با تدوین دوباره، روایت فیلم ساده و جهانی شد. این فرآیند با حمایت مالی و حرفه‌ای از پیچینگ‌های بین‌المللی آغاز شد.

اولین گام در بوسنی و در پیچینگ شبکه الجزیره بالکان برداشته شد، جایی که فیلم جایزه بهترین پیچینگ و کمک‌هزینه پیش‌خرید برای تکمیل تولید را دریافت کرد. این جایزه، انگیزه‌ای بزرگ برای ادامه مسیر بود.

پس از آن، حضور در جشنواره‌هایی مانند Visions du Réel سوئیس، Movies that Matter هلند، و DMZ کره جنوبی، جوایز متعدد بهترین پیچینگ را برای پروژه به ارمغان آورد. حمایت مالی مؤسسه دولتی فلندرز بلژیک نیز به‌عنوان شریک پروژه، فیلم را به محصولی مشترک از ایران، قطر و بلژیک تبدیل کرد.

تدوین نهایی در هلند، صداگذاری و ساخت موسیقی در بلژیک، و اصلاح رنگ نیز با استانداردهای بین‌المللی انجام شد. همکاری با مشاور تدوین و همراهی امیر اصانلو در این سفرها، نقش کلیدی در حفظ کیفیت و استانداردهای حرفه‌ای در این فرآیند داشت.

پخش جهانی و چالش‌ها

پخش جهانی فیلم توسط شرکت معتبر فرانسوی Cat&Docs انجام شد که نقشی تعیین‌کننده در موفقیت بین‌المللی فیلم داشت. یافتن پخش‌کننده مناسب در میانه پیچینگ‌ها، نقطه عطفی برای پروژه بود و این شرکت با تجربه خود، فیلم را به جشنواره‌های معتبر جهانی معرفی کرد.

Grand Me در جشنواره‌های معتبری مانند CPH:DOX دانمارک (جایزه بهترین فیلم نسل نو)، International Film Education Festival (جایزه بهترین فیلم)، و همچنین در موزه هنر مدرن نیویورک (MoMA) به نمایش درآمد که افتخاری بزرگ برای این پروژه بود. اکنون، پس از دو سال حضور موفق در جشنواره‌ها، نمایش این فیلم در شبکه الجزیره گامی بزرگ برای دیده شدن آن در سطح جهانی است.

یکی از بزرگ‌ترین موانع در این مسیر، تحریم‌های بین‌المللی بود. دریافت دستمزد یا جوایز به دلیل محدودیت‌های بانکی بسیار دشوار بود و حتی با حمایت ارگان‌های اروپایی، گرفتن ویزا برای حضور در جشنواره‌ها فرایندی طاقت‌فرسا بود. این چالش‌ها، مانعی جدی برای پیشرفت سینمای ایران در سطح جهانی هستند.

سینمای داستانی و مستند: دو روی یک سکه

زارع آرندی که پیش‌تر در سینمای داستانی نیز آثاری موفق خلق کرده بود، درباره مسیر حرفه‌ای خود بیان کرد:

«برای من، سینما عرصه داستان‌گویی است و فرقی نمی‌کند داستانی باشد یا مستند. هر دو به یک اندازه شگفت‌انگیز و ارزشمندند. ساخت «جاهای خالی پر شود» نشان داد که سینما، در ذات خود، هنری است برای به تصویر کشیدن حقیقت انسانی؛ چه در مستند که با ثبت لحظات واقعی زندگی و چه در سینمای داستانی که با خلق کاراکترهای تخیلی اما باورپذیر.»

با الهام از این تجربه، آرندی اکنون قصد بازگشت به سینمای داستانی را دارد. او معتقد است تجربه مستندسازی، نگاهش را به روایت غنی‌تر کرده و حالا با این دیدگاه، آماده آغاز پروژه‌های سینمایی جدید با همان شور و اشتیاق است.

پخش از الجزیره

اولین حمایت مالی فیلم را الجزیره انجام داد؛ قبل از ساخته شدن کامل فیلم، آن را پیش‌خرید کرد و بخشی از هزینه‌های مراحل پایانی تولید (پست‌پروداکشن) را پرداخت. به همین دلیل، اکنون به‌عنوان شریک در این پروژه محسوب می‌شود. پس از گذشت دو سال از حضور فیلم در جشنواره‌ها، حالا الجزیره قصد پخش این فیلم را دارد.