روایت مظفرالدین‌شاه از روزی پرماجرا در بلژیک: از دیدار با پاشا تا تماشای خر دوانی

مظفرالدین‌شاه قاجار، پادشاه ایران، در نخستین سفر خود به فرنگ، شرح وقایع روزانه را به دقت ثبت کرده است. این سفرنامه که جزئیات دیدارهای رسمی و تفریحات شخصی او را دربرمی‌گیرد، منبعی ارزشمند برای درک فضای سیاسی و اجتماعی آن دوران است. در ادامه، بخش‌هایی از روزنوشت سه‌شنبه، هفدهم ربیع‌الثانی ۱۳۱۸ هجری قمری (۲۳ مرداد ۱۲۷۹ شمسی) را می‌خوانیم که شاه در بلژیک به سر می‌برد و روزی پر از ملاقات‌ها و تفریحات غیرمنتظره را تجربه کرده است.

دیدار با شخصیت‌های برجسته

صبح روز سه‌شنبه، پس از صرف چای و گشت‌وگذار در بالکن، ناصرالملک به حضور شاه رسید و گفت‌وگویی میان آن‌ها شکل گرفت. سپس جناب اشرف صدراعظم (میرزا علی‌اصغرخان اتابک/امین‌السلطان) وارد شد و ناصرالملک مجلس را ترک کرد. پس از گفت‌وگو با صدراعظم، مختارپاشا، که در جنگ عثمانی و روس به ایروان آمده بود، به حضور شاه رسید. مظفرالدین‌شاه او را فردی فهیم و معقول توصیف می‌کند که ۶۳ سال سن دارد و در آن زمان در مصر اقامت داشته است. مختارپاشا برای تغییر آب و هوا سه هفته مرخصی گرفته و به بلژیک آمده بود و پس از آن به مصر بازمی‌گشت. گفت‌وگوی طولانی با او انجام شد و سپس مرخص شد.

تفریحات عصرگاهی و اسب‌دوانی

پس از صرف ناهار، شاه تا ساعت سه بعدازظهر مشغول حساب‌نویسی و مشق حساب بود. سپس برای تماشای اسب‌دوانی به همان محل روز قبل رفتند. سه چهار بار مسابقه اسب‌دوانی برگزار شد. در نوبت اول، مسابقه‌کنندگان جلوی شاه پیاده شدند و روی میز سیگار آتش زدند، سپس سوار شده و به مسابقه پرداختند. هرکس زودتر به مقصد می‌رسید، برنده می‌شد. در نوبت دوم، لباس پوشیدند و سوار شدند که عجله آن‌ها در حرکت و لباس پوشیدن بسیار مضحک بود. دو بار نیز نام شاه را روی تخته نوشتند و اسب‌دوانی کردند.

نوبت آخر مسابقه بسیار تماشایی و خنده‌دار بود:

• چند رأس الاغ، شبیه خرهای بارکش ایران، با رنگ‌های مختلف سوار شده بودند.
• آن‌ها به شکلی غریب و مضحک خر دوانی کردند.
• گاهی نیز زمین می‌خوردند که بسیار خنده‌دار بود.

پس از اتمام مسابقه، برای اهدای بیرق و جوایز، اشیایی نظیر شمعدان، مجسمه‌های برنزی، قوطی سیگار و گلدان به تفاوت به برندگان اهدا شد.

دیدار با پرنسس بلژیک و مهندس‌الممالک

پس از اسب‌دوانی، مظفرالدین‌شاه به همراه جناب اشرف صدراعظم و سعدالدوله برای دیدار با پرنسس کلیمانتین، دختر پادشاه بلژیک، رفتند. آن‌ها از پله‌های عمارت بالا رفته و از گالری‌ها و تالارهای مختلف عبور کردند تا به اتاق پذیرایی و سپس به اتاقی با گلخانه و نشیمن رسیدند. پرنسس در آنجا ملاقات شد و پس از دست دادن و گفت‌وگویی کوتاه، شاه و همراهانش به منزل مهندس‌الممالک رفتند. مهندس‌الممالک که همان روز از پاریس آمده بود، کارهای محوله را به خوبی انجام داده بود. دکتر شنیدر نیز آمد و ذره‌بینی که شاه درخواست کرده بود و مهندس‌الممالک آورده بود، ملاحظه شد. در نهایت، پس از صرف شام، شاه به استراحت پرداخت.