سناریوهای پیش روی ایران برای توافق هسته‌ای: از رویکرد دوگانه غرب تا نقش لاریجانی

سابقه طولانی و رویکرد دوگانه غرب

اقبالی زارچ با اشاره به سابقه طولانی برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای ایران و مذاکرات متعدد در قالب‌های مختلف از جمله ۵+۱، مذاکرات با سه کشور اروپایی، و مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا، اظهار داشت که با وجود بررسی و آزمون انواع روش‌های مذاکراتی، این پرونده به دلیل رویکرد دوگانه غربی‌ها به نتیجه ملموسی نرسیده است. وی تاکید کرد که جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از اعضای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، برنامه هسته‌ای خود را به طور کامل تحت نظارت آژانس قرار داده و بیشترین بازرسی‌ها از برنامه هسته‌ای ایران توسط آژانس انجام شده است.

نیاز به تدابیر دقیق و توافق جامع

این کارشناس سیاست خارجی تصریح کرد که هیچ کشوری به اندازه ایران تحت نظارت و بازرسی آژانس نبوده است. وی افزود: «اکنون، پس از تجاوز رژیم صهیونیستی و حملات غیرقانونی و غیرمتعارف آمریکایی‌ها به تأسیسات هسته‌ای کشورمان، این پرونده وارد مرحله خاصی شده و بدون شک نیازمند تدابیر حساب‌شده و دقیقی است تا به یک توافق معنی‌دار دست یابیم.»

سیاست اساسی ایران در این مسیر باید بر مبنای دستیابی به یک توافق جامع باشد، در عین حال که حقوق جمهوری اسلامی ایران نیز در این فرآیند تامین و تضمین شود.

پیشنهاد توافق دوسویه و نقش عناصر ثالث

اقبالی زارچ به پیشنهادهای مختلف مطرح شده اشاره کرد و گفت: «یکی از این پیشنهادات توافق دوسویه است که می‌تواند در دسترس باشد. بدین مفهوم که جمهوری اسلامی ایران بر اساس لغو تحریم‌ها، یک برنامه تعلیقی داشته باشد و در مورد بحث کنسرسیوم هم با غربی‌ها مذاکره کند.»

وی افزود که یکی از موضوعات مهم این است که غرب باید متقاعد شود که یک توافق جامع به نفع طرفین است. با این حال، این پرونده بسیار پیچیده است و عناصر ثالث، به ویژه رژیم صهیونیستی، همواره یکی از موانع اصلی در این مسیر بوده‌اند که هرگز مایل به دستیابی به توافق جامع بین ایران و کشورهای ۵+۱ نبوده‌اند.

تاثیر حضور لاریجانی در شورای عالی امنیت ملی

این تحلیلگر مسائل سیاسی، سپردن مسئولیت دبیری شورای عالی امنیت ملی به لاریجانی را یک تحول مهم ارزیابی کرد که می‌تواند بر پرونده هسته‌ای تاثیرگذار باشد. وی تجربه کاری لاریجانی در روندهای مذاکراتی با کشورهای غربی را یک سرمایه بزرگ دانست.

اجماع نخبگانی و پیگیری غرامت

اقبالی زارچ معتقد است که با یک اجماع نخبگانی و خرد جمعی، می‌توان به راه‌حلی رسید که نتیجه آن مذاکرات شفاف، صریح، روشن و مستقیم با کشورهای غربی و آژانس باشد و از دل آن یک توافق جامع استخراج شود. وی همچنین به سفر هیئت آژانس اشاره کرد که بیشتر فنی و تخصصی بوده و احتمالا به دنبال ارزیابی وضعیت امکانات و ظرفیت‌های هسته‌ای ایران بوده‌اند.

در خصوص بحث غرامت ایران، اقبالی زارچ تاکید کرد که این موضوع از ابعاد حقوقی خاص و پیچیده‌ای برخوردار است و بعید است که در مذاکرات کنونی، غربی‌ها آماده ورود به آن باشند. وی پیشنهاد کرد که این بخش باید بیشتر در یک فرآیند حقوقی منطبق بر کنوانسیون‌های بین‌المللی، مقررات NPT، منشور سازمان ملل متحد و قوانین اختصاصی دنبال شود. این فرآیند پیچیده و زمان‌بر خواهد بود و ایران باید با بهره‌گیری از ظرفیت حقوقدانان برجسته خود و بین‌المللی، این موضوع را در مجامع ذی‌صلاح پیگیری کند.

رفتار دوگانه غرب و دیپلماسی چندجانبه

این کارشناس ارشد مسائل بین‌المللی اظهار داشت که غربی‌ها تاکنون نشان داده‌اند که حاضر نیستند منطبق با نرم‌های بین‌المللی و رعایت حقوق و مسئولیت‌های اعضا در NPT عمل کنند. وی تاکید کرد که باید غرب را به سمت فاصله گرفتن از رفتارهای دوگانه سوق داد. وی همچنین به هماهنگی بین آمریکا و اروپا برای فعال شدن مکانیزم ماشه اشاره کرد که هدف آن افزایش فشار حداکثری است.

اقبالی زارچ خاطرنشان کرد که اروپایی‌ها دغدغه‌های دیگری نیز دارند که بر این پرونده تاثیرگذار بوده است، از جمله موضوع اوکراین که به یک پرونده موجودیتی برای اروپا تبدیل شده است. وی افزود که نوع روابط ایران با اروپایی‌ها نیازمند یک بازآرایی جدی است و ابراز امیدواری کرد که طرفین با رویکردی ایجابی به سمت دستیابی به توافق پیش بروند، زیرا رفتار غیرمتعارف و دوگانه غرب برای آنها نیز نتیجه خوبی نخواهد داشت.