رکوردشکنی صادرات غیرنفتی و چالش‌های پیش‌روی تجارت خارجی ایران

محمدعلی دهقان دهنوی، رئیس سازمان توسعه تجارت ایران، در گفتگویی تلویزیونی به بررسی عملکرد تجارت خارجی کشور در دولت چهاردهم پرداخت. وی ضمن اشاره به رشد قابل توجه صادرات غیرنفتی در سال گذشته، چالش‌های پیش روی این حوزه در سال جاری را تشریح کرد و راهکارهایی برای جبران عقب‌ماندگی‌ها ارائه داد.

رشد بی‌سابقه صادرات غیرنفتی در سال گذشته

سال گذشته، حوزه تجارت خارجی و به‌ویژه صادرات غیرنفتی کشور عملکرد مطلوبی داشت. در برنامه توسعه هفتم، هدف بلندمدت رشد سالانه ۲۳ درصدی پیش‌بینی شده بود. با وجود عدم دستیابی کامل به این هدف، صادرات غیرنفتی با رشد ۱۵.۸ درصدی به پایان رسید که نسبت به سال‌های قبل، رشدی قابل توجه و امیدوارکننده محسوب می‌شود. ارزش صادرات غیرنفتی به ۵۸ میلیارد دلار رسید که یک رکورد جدید در تاریخ کشور به شمار می‌رود.

چالش‌های تجارت خارجی در بهار امسال

آغاز سال جدید، به‌ویژه در فصل بهار، با حوادثی همراه بود که بر تجارت خارجی کشور تأثیر منفی گذاشت:

• انفجار در بندر شهید رجایی: این حادثه در اردیبهشت ماه، خسارات زیادی به بار آورد و موجب وقفه‌ای در فعالیت یکی از اصلی‌ترین بنادر کشور شد.
• جنگ ۱۲ روزه: این درگیری نیز به وقفه و رکود در فعالیت‌های اقتصادی منجر شد و به صادرات غیرنفتی و تجارت خارجی کشور صدمه زد.

در چهار ماهه ابتدای سال جاری، مقایسه با مدت مشابه سال قبل نشان‌دهنده کاهش در هر دو بخش صادرات و واردات است:

• صادرات غیرنفتی: حدود ۵.۵ درصد کاهش
• واردات: نزدیک به ۱۵ درصد کاهش
• تجارت خارجی کشور: به‌طور کلی حدود ۱۰ درصد افت

ظرفیت‌های پنهان و چالش خام‌فروشی

دهقان دهنوی تأکید کرد که بنیادهای اقتصاد ایران قوی است و حجم کنونی صادرات، با وجود رشد ۱۶ درصدی، هنوز در مقایسه با ظرفیت‌های واقعی اقتصاد کشور عدد بالایی نیست. پتانسیل رشد بسیار بیشتری وجود دارد، اما محدودیت‌های اقتصادی بر تولید اثرگذار است.

وی با اشاره به جزئیات آمار، به پدیده خام‌فروشی در حوزه فولاد اشاره کرد:

در سه ماهه ابتدای سال، صادرات فولاد از لحاظ وزنی ۱۰ درصد رشد داشته، اما از لحاظ ارزشی ۱۰ درصد کاهش یافته است. این نشان می‌دهد به دلیل محدودیت انرژی و قطع برق صنایع، بسیاری از صنایعی که در زنجیره تولید مراحل جلوتر بودند، نتوانسته‌اند تولید کنند. در نتیجه، به جای شمش آهن، آهن اسفنجی و یا به جای آهن اسفنجی، کنسانتره صادر شده است؛ یعنی بیشتر به سمت خام‌فروشی حرکت کرده‌ایم.

کارخانه‌ها به دلیل محدودیت انرژی نتوانسته‌اند فعالیت خود را ادامه دهند. ظرفیت تولید فولاد کشور بسیار بالاتر از ارقام فعلی است؛ در سال‌های گذشته تا ۸۰ درصد ظرفیت اسمی تولید وجود داشت، اما اکنون به حدود ۶۰ درصد رسیده که کاهش ۲۰ درصدی عمدتاً به دلیل محدودیت انرژی است.

راهکارهای جبران و چشم‌انداز آینده

رئیس سازمان توسعه تجارت ایران ابراز امیدواری کرد که با تلاش بیشتر، فعالیت اقتصادی قوی‌تر و تحرک بالاتر در بخش خصوصی، این عقب‌ماندگی‌ها جبران شود تا رکورد ارزشمند صادرات غیرنفتی سال گذشته تثبیت گردد. وی همچنین به برنامه‌های دولت چهاردهم در حوزه انرژی و توسعه سریع نیروگاه‌های خورشیدی اشاره کرد که می‌تواند در سال جاری و سال آینده بخشی از این محدودیت‌ها را جبران کرده و امکان بهره‌برداری کامل از سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در تولید را فراهم آورد.