ماموریت «پانچ» ناسا: چهار ماهواره در مدار برای رصد بی‌وقفه خورشید

ناسا اعلام کرده است که چهار ماهواره از ماموریت پیشگامانه «پانچ» (PUNCH) با موفقیت در مدار زمین مستقر شده‌اند. این ماهواره‌ها اکنون در امتداد خط روز و شب زمین قرار گرفته‌اند تا دیدی پیوسته و بی‌وقفه از خورشید، ستاره مرکزی منظومه شمسی ما، فراهم آورند. این دستاورد، نقطه عطفی مهم در تلاش‌های علمی برای رمزگشایی از پدیده‌های پیچیده خورشیدی، به ویژه بادهای خورشیدی و ارتباط آن‌ها با تاج و هلیوسفر خورشید، محسوب می‌شود.

هدف و ساختار ماموریت PUNCH

ماموریت PUNCH که مخفف عبارت «Polarimeter to UNify the Corona and Heliosphere» (قطبش‌سنج برای متحد کردن تاج و هلیوسفر) است، با هدف اصلی درک منشأ دقیق بادهای خورشیدی و ارتباط آن‌ها با تاج خورشید (جو بیرونی خورشید) و هلیوسفر (حباب نامرئی احاطه‌کننده منظومه شمسی) طراحی شده است.

این ماموریت از چهار فضاپیمای مجزا تشکیل شده که ناسا هر یک از آن‌ها را به اندازه یک چمدان استاندارد توصیف می‌کند. این فضاپیماها قادر به جمع‌آوری داده‌های غنی در مورد بادهای خورشیدی هستند.

کریگ دی‌فارست، محقق اصلی PUNCH از مؤسسه تحقیقاتی جنوب غربی در بولدر کلرادو، درباره نیاز به این ساختار چهارگانه توضیح می‌دهد: «ما باید دو نوع ابزار داشته باشیم. یکی که به خورشید نزدیک به نظر می‌رسد، جایی که روشن است و دیگری که از خورشید دورتر به نظر می‌رسد، جایی که کم‌نورتر است.»

چالش‌های رصد باد خورشیدی

باد خورشیدی جریانی از ذرات باردار است که با سرعت بسیار زیاد، گاهی تا یک میلیون مایل در ساعت، از خورشید ساطع می‌شود. با وجود آگاهی از ارتباط باد خورشیدی با تاج خورشید، منشأ دقیق این پدیده هنوز یک راز باقی مانده است. ماموریت PUNCH با هدف پر کردن این شکاف دانش وارد عمل شده است.

محققان توضیح می‌دهند که چرا یک فضاپیما برای این ماموریت کافی نبود:

• اگر تنها یک فضاپیما وجود داشت، زمین در ساعاتی مانع از دید آن به خورشید می‌شد.
• برای دستیابی به دیدی پیوسته و همزمان از تمام نقاط، استقرار چهار فضاپیما و پخش کردن آن‌ها در اطراف سیاره ضروری بود.

دی‌فارست پیشتر اشاره کرده بود که ساخت ابزاری بسیار دور از زمین هزینه‌بر بود و ساخت آن به بزرگی زمین نیز غیرممکن.

نقاط عطف و آینده ماموریت

ماموریت PUNCH اولین تصاویر نوری خود را در 18 آوریل 2025 ارائه داد که نشان‌دهنده عملکرد صحیح هر چهار ابزار بود. این تصاویر تقریباً به طور کامل پردازش و به هم متصل شده‌اند تا یک تصویر ترکیبی جامع از داده‌های PUNCH را تشکیل دهند.

با عملیاتی شدن هر چهار ابزار در ایستگاه‌های مداری خود تا 7 اوت 2025، تیم عملیات ناسا به هدف خود در به حداکثر رساندن جمع‌آوری داده‌های باد خورشیدی دست یافته است.

دی‌فارست در بیانیه جدید ناسا تأکید می‌کند: «ما می‌خواهیم باد خورشیدی را در سراسر ستاره تقریباً در لحظه اندازه‌گیری کنیم.»

اکنون که این نقطه عطف مهم رقم خورده است، امید می‌رود که ماموریت PUNCH بتواند سرنخ‌های جدیدی را در مورد اسرار بزرگ خورشید و تأثیر آن بر منظومه شمسی ما آشکار کند.