«غریزه» سیاوش اسعدی؛ از توقیف 4 ساله تا اکران و رقابت برای اسکار

مسیر پرفراز و نشیب «غریزه» تا اکران

«غریزه» که در سال 1400 توسط سیاوش اسعدی ساخته شد، به دلایل نامشخصی از اکران عمومی بازماند. این اثر یکی از کاندیداهای حضور در جشنواره فیلم فجر 1400 بود، اما به دلیل ممیزی‌ها و عدم اصلاحات توسط عوامل، از لیست نهایی بخش مسابقه کنار گذاشته شد. با این حال، فیلم پس از مدتی در چندین جشنواره بین‌المللی به نمایش درآمد و در چهل و سومین جشنواره فیلم فجر نیز نمایش محدودی برای منتقدان سینما داشت. به نظر می‌رسد با انجام اصلاحات و ممیزی‌های لازم، «غریزه» سرانجام مجوز اکران عمومی را کسب کرده است. این فیلم حتی به عنوان یکی از کاندیداهای ایران برای حضور در جشنواره اسکار نیز مطرح شده و قرار است با فیلم‌های «پیرپسر» و «زن و بچه» رقابت کند.

داستان فیلم: عشقی در بن‌بست معامله

«غریزه» داستانی عاشقانه را در دهه 40 شمسی روایت می‌کند. محوریت داستان بر روی پسری به نام کامی است که شیفته سینماست. کامی دلباخته دختری به نام آتیه می‌شود که او را به دنیای فیلم و سینما پیوند می‌دهد. اما این عشق به سرعت به بن‌بست می‌رسد؛ زمانی که رسول خان، پدر کامی، برای ادای دین خود راهی را انتخاب می‌کند که همه چیز را بر هم می‌ریزد. آتیه، با وجود نقش اساسی در داستان، حضوری مبهم در میان یک معامله پیچیده دارد.

بازیگران اصلی «غریزه»

• امین حیایی
• پانته‌آ پناهی
• ژاله صامتی
• ساینا روحانی
• مهدیار شاه محمدی

تحلیل فیلم: ملودرامی سرگردان میان مفاهیم متضاد

«غریزه» بیش از آنکه داستان یک مثلث عشقی باشد، روایتی از سه مفهوم متضاد عشق، اجبار و وظیفه است. کارگردان به سراغ دورانی رفته که رفاقت از هر چیزی مهم‌تر بود و داستانی آشنا از زندگی ویران میان مردی که می‌خواهد دینی را ادا کند، پسری عاشق سینما و دختری که ناخواسته وارد یک معامله پیچیده شده، روایت می‌کند. هر یک از کاراکترها در مداری از سرنوشت گرفتارند:

• رسول خان: در سودای ادای دین
• کامران: در تمنای عشق سینما
• آتیه: در فرار از تقدیری که دیگران برای او نوشته‌اند

فضای «غریزه» بیش از آنکه بر روایت داستان تکیه کند، به قاب‌های بصری متکی است. تصاویری از باران، شب‌های خلوت، جاده‌ها و نمایش فضای سینما، از لحاظ بصری زیبا و جذاب هستند. اما زمانی که مخاطب به سراغ منطق داستانی می‌رود، فیلم پاسخ‌های مبهمی به چرایی اتفاقات می‌دهد:

• چرا رسول خان چنین راهی را برای ادای دین انتخاب می‌کند؟
• چرا کامران به این سرعت عشقش به سینما را فراموش می‌کند؟
• و مهم‌تر از همه اینکه چرا آتیه به راحتی سرنوشت شوم خود را می‌پذیرد؟

«غریزه» پر از عشق‌های ناکام، پدران شکست‌خورده، پسران سرکش و دخترانی است که میان وظیفه و آزادی سرگردانند. به نظر می‌رسد سیاوش اسعدی با ساخت این فیلم به دنبال ادای دین به ملودرام‌های دهه 50 بوده است. طراحی صحنه و لباس در فضای قبل از انقلاب به درستی انجام شده، اما مشکل زمانی است که فرم به جای پیش بردن قصه، جای آن را می‌گیرد. نقطه اوج فیلم، جایی که داستان باید مخاطب را به وجد بیاورد، تبدیل به صحنه‌ای بی‌احساس و کم‌اهمیت شده است. «غریزه» می‌خواهد ملودرامی پرشور باشد، اما میان حال، گذشته و فرم، قصه بلاتکلیف و سرگردان می‌ماند و تبدیل به اثری می‌شود که ممکن است مخاطب از دیدن فضاها لذت ببرد اما داستان جذابیت و یادآوری نوستالژیکی از گذشته را نداشته باشد.