بلاک‌باستر ترسناک چیست؟ آیا تولیدات پرهزینه به ژانر وحشت ضربه می‌زنند؟

آیا بلاک‌باسترهای ترسناک، روح ژانر وحشت را می‌کشند؟

هالیوود این روزها غرق در تولید فیلم‌های ترسناک پرهزینه است، اما آیا این رویکرد به کیفیت و اصالت ژانر وحشت ضربه می‌زند؟ برای پاسخ به این پرسش، باید به ریشه‌های ژانر وحشت در عصر طلایی هالیوود بازگردیم و ببینیم چگونه این ژانر، با بودجه‌های اندک و آزادی عمل فیلم‌سازان، به جایگاهی بی‌بدیل دست یافت.

ریشه‌های ژانر وحشت: از یونیورسال تا عصر طلایی

در دهه‌ی 1930 میلادی، زمانی که کلیشه‌های سینمایی ژانرها را شکل می‌دادند، ژانر وحشت نیز قوام یافت. اما نکته‌ی قابل توجه این بود که ساخت فیلم‌های ترسناک بر عهده‌ی استودیوهای بزرگ هالیوود نبود. در آن دوران، هالیوود شامل «پنج بزرگ» (فاکس قرن بیستم، آر. کی. او، مترو گلدوین مایر، برادران وارنر و پارامونت) و «سه کوچک» (یونیورسال، کلمبیا پیکچرز و یونایتد آرتیستز) بود.

استودیوهای بزرگ، با در اختیار داشتن بازار تولید، پخش و توزیع، ژانرهای محبوب و پرهزینه را بین خود تقسیم می‌کردند و آثار با ارزش هنری بالا را برای خود نگه می‌داشتند. در این میان، استودیوهای کوچک با امکانات و بودجه‌ی کمتر، به سراغ فیلم‌هایی رفتند که می‌توانستند هزینه‌های خود را بازگردانند. کمپانی یونیورسال در این دوره، ساخت فیلم‌های ترسناک را آغاز کرد؛ آثاری که هزینه‌ی ساخت زیادی نداشتند و خبری از ستاره‌های بزرگ در آن‌ها نبود. دلیل این امر، بی‌توجهی کمپانی‌های بزرگ به ژانر وحشت بود که آن را دون شأن خود می‌دانستند.

یونیورسالی‌ها در دهه‌ی 1930، عصر طلایی سینمای ترسناک را رقم زدند و نام این دهه و فیلم‌های ترسناک آن‌ها را در تاریخ سینما جاودانه کردند؛ اتفاقی که برای بسیاری از آثار به اصطلاح فاخر کمپانی‌های بزرگ هرگز رخ نخواهد داد.

آزادی عمل و مخاطب وفادار: ستون‌های ژانر وحشت

این موضوع نشان می‌دهد که سینمای وحشت از همان ابتدا، ژانری ارزان‌قیمت بوده که بیش از هر چیز، جولانگاهی برای ایده‌های فیلم‌سازان محسوب می‌شد. بودجه‌ی کم، به فیلم‌ساز آزادی عمل می‌داد تا دست به تجربه بزند و سازوکار خود را برای ایجاد ترس خلق کند. این در حالی است که فیلم‌های بزرگ با بودجه‌های سرسام‌آور، مدام نگران ریزش مخاطب هستند و برای جلب رضایت تماشاگر، از نوآوری و تجربه‌گرایی فرار می‌کنند.

در چنین چارچوبی، آزادی عمل فیلم‌ساز به بخشی از DNA یک فیلم ترسناک تبدیل شد. سازندگان ژانر وحشت دریافتند که فیلم ترسناک مناسب همه نیست و نباید انتظار داشت هر مخاطبی با هر سلیقه‌ای برای آن هزینه کند. این درک، اتفاقی بی‌نظیر را برای ژانر وحشت رقم زد:

• مخاطب وفادار: ژانر وحشت از همان ابتدا صاحب مخاطبی وفادار شد که در هر حالت و هر زمانی برای تماشای آثار محبوبش هزینه می‌کرد.
• سوددهی تضمین‌شده: با توجه به هزینه‌ی پایین تولید، آثار این ژانر معمولاً به سوددهی می‌رسیدند.
• تجربه‌گرایی: ترکیب هزینه‌ی پایین تولید و مخاطب وفادار، به فیلم‌ساز آزادی عمل در تجربه‌گرایی می‌داد و این ژانر را تا به امروز زنده نگه داشت.

بلاک‌باسترهای ترسناک: تهدیدی برای اصالت ژانر؟

هر مخاطبی که حتی چند فیلم ترسناک دیده باشد، می‌داند که این ژانر واقعاً مناسب همه نیست. فیلم‌های ترسناک معمولاً رده‌بندی سنی بالایی مانند R (زیر 17 سال با همراهی والدین) یا NC-17 (فقط بزرگسالان) دارند. بسیاری از افراد تحمل تماشای سکانس‌های خون و خونریزی یا دلهره‌های طولانی‌مدت را ندارند. بنابراین، اگر فیلمی بخواهد این دسته از مخاطبان را نیز راضی کند، راهی وارونه طی خواهد کرد که با DNA اصلی ژانر وحشت، یعنی ایجاد ترس و دلهره، در تضاد است.

متأسفانه، هالیوود این روزها به سمت ساخت فیلم‌های ترسناک پرهزینه حرکت کرده است. هزینه‌ی تولید بالا به معنای نیاز به مخاطب انبوه است. جلب رضایت مخاطب انبوه نیز به معنای «باج دادن به مخاطب» و فرار از تجربه‌گرایی است. این امر، دست فیلم‌ساز را می‌بندد و در نهایت، باعث فرار مخاطب سنتی ژانر وحشت از سینما می‌شود.

نتیجه این که، بلاک‌باستر ترسناک، اگرچه از کلیشه‌های رایج ژانر وحشت بهره می‌برد، اما در جستجوی ترساندن آن مخاطب وفاداری که همواره این ژانر را سرپا نگه داشته، نیست؛ پس اصلاً ترسناک نیست.