پیوستن به پالرمو: گامی مثبت برای اقتصاد ایران در مسیر شفافیت مالی جهانی

چالش‌های ۱۵ ساله عدم پیوستن به FATF

عدم پذیرش کامل شروط گروه ویژه اقدام مالی توسط ایران، طی ۱۵ سال گذشته، کشور را در شرایط سخت اقتصادی قرار داده است. این عدم پذیرش، که به نظر می‌رسد ناشی از عدم آگاهی کافی از الزامات مبادلات اقتصادی و مالی جهانی بوده، هزینه‌های سنگینی را به اقتصاد ایران تحمیل کرده است. برخی از این هزینه‌ها عبارتند از:

• محدودیت در مبادلات بین‌المللی: قرار گرفتن در لیست سیاه FATF به این معناست که هیچ بانک یا موسسه مالی تمایلی به همکاری با ایران ندارد. این امر، کشور را مجبور به استفاده از راه‌های غیررسمی یا بازگشت به مبادلات کالا به کالا کرده است.
• افزایش هزینه‌های تجارت خارجی: وقتی مبادلات از طریق مجاری رسمی مالی امکان‌پذیر نیست، هزینه‌های کار با صرافی‌ها یا بانک‌های درجه دو در کشورهای ثالث افزایش می‌یابد که شامل کارمزدهای بالا، کاهش سرعت انتقال پول و حتی بلوکه شدن وجوه می‌شود.
• کاهش جذب سرمایه‌گذاری خارجی: رتبه بالای ریسک مالی ایران، حتی در بخش‌های غیرتحریمی، باعث شده سرمایه‌گذاران خارجی تمایلی به حضور در ایران نداشته باشند.
• تشدید اثر تحریم‌ها: محدودیت‌های FATF در ترکیب با تحریم‌های بین‌المللی، راه‌های تعامل رسمی بانکی را به حداقل رسانده و هزینه‌های مبادلات بین‌المللی را برای ایران به شدت افزایش داده است.
• پیامدهای اقتصادی داخلی: چالش‌ها در مبادلات بین‌المللی، تامین درآمد حاصل از صادرات را دشوار کرده و منجر به محدودیت در عرضه ارز، افزایش دوره‌ای نرخ ارز، تورم، کاهش قدرت خرید مردم، گسترش فقر و عدم رشد اقتصادی با کیفیت شده است.

مسیر پرفراز و نشیب همکاری با FATF

تلاش‌های ایران در سال ۲۰۱۵ پس از توافق برجام برای گشایش در مبادلات بانکی، منجر به ارائه برنامه اقدامی از سوی FATF شد. این برنامه شامل چهار لایه اصلاحات قانونی بود که می‌بایست تا سال ۲۰۱۸ انجام می‌شد تا اقدامات مقابله‌ای به طور موقت تعلیق شوند:

1. اصلاح قانون مبارزه با پول‌شویی
2. اصلاح قانون مبارزه با تامین مالی تروریسم
3. پیوستن به کنوانسیون پالرمو
4. پیوستن به کنوانسیون بین‌المللی مقابله با تامین مالی تروریسم (CFT)

دولت وقت لوایح مربوطه را به مجلس فرستاد. دو لایحه نخست به تصویب رسید و اجرا شد، اما پیوستن به پالرمو و CFT با مخالفت‌های جدی در برخی نهادها مواجه شد. مخالفان استدلال می‌کردند که پذیرش این کنوانسیون‌ها ممکن است منجر به «افشای اطلاعات مالی کشور» شود. این اختلافات، تصویب لوایح را متوقف کرد و روند همکاری با FATF نیمه‌تمام ماند و در نتیجه ایران مجدداً در لیست سیاه قرار گرفت.

مزایای پیوستن به کنوانسیون پالرمو

پذیرش کنوانسیون پالرمو، به عنوان سومین شرط گروه ویژه اقدام مالی، و دعوت این گروه برای مذاکره، می‌تواند گامی مثبت در جهت پایان دادن به هزینه‌های سال‌های اخیر باشد. هرچند تا خروج کامل از لیست سیاه و خاکستری راه طولانی در پیش است، اما این شروع برای ایران یک اقدام مثبت تلقی می‌شود.

این اقدام، حتی در صورت وجود تحریم‌ها یا رفع آن‌ها، یک ضرورت برای گشایش‌های مالی کشور است. همچنین، پیوستن به این کنوانسیون می‌تواند فضای مثبت روانی و انتظارات مثبتی را برای سرمایه‌گذاران و کارآفرینان ایجاد کند که به نوبه خود می‌تواند به بهبود هرچند اندک و آهسته شاخص‌های اقتصادی و فراهم آوردن زمینه فعالیت امیدبخش اقتصادی در کشور کمک کند.

ایران در جهان مسطح

توماس فریدمن در کتاب «جهان مسطح است»، مفهوم جهانی را تبیین می‌کند که در آن موانع تجاری، فرهنگی و سیاسی کاهش یافته و کشورها، شرکت‌ها و افراد به یکدیگر متصل‌تر شده‌اند. در چنین دنیایی، گریزی از زندگی و انجام مبادلات تجاری با توجه به شرایط جهانی نیست.

بنابراین، سیاستگذاران و سیاستمداران کشور باید با توجه اکید بر منافع ملی و رونق‌بخشی به اقتصاد کشور، در تعامل با دنیا، نسبت به انجام اقدامات لازم برای خروج ایران از لیست سیاه، ایجاد گشایش‌ها در مبادلات مالی و اقتصادی و فراهم آوردن زمینه رشد اقتصادی و رفع تحریم‌ها اقدام کنند.