بحران افت فشار پارس جنوبی: آینده تامین گاز ایران در ابهام

افزایش ناترازی گاز و ضرورت فشارافزایی

بر اساس گزارش شورای عالی انرژی در آذر ۱۴۰۳، ناترازی گاز طبیعی در ایران با کاهش تولید از میدان مشترک پارس جنوبی تا سال ۱۴۰۶ به شدت افزایش خواهد یافت. پیش‌بینی می‌شود کسری روزانه ۲۶۰ میلیون متر مکعبی گاز در سال ۱۴۰۳، به بیش از ۳۷۳ میلیون مترمکعب در روز در سال ۱۴۰۶ برسد که نشان‌دهنده وخامت اوضاع است.

میدان پارس جنوبی با حدود ۵۰ تریلیون مترمکعب ذخایر درجای گاز، بزرگترین میدان گازی جهان است. سهم ایران از این میدان حدود ۱۱.۵ تا ۱۴ تریلیون مترمکعب تخمین زده می‌شود، در حالی که سهم قطر حدود ۳۷ تریلیون مترمکعب است. با وجود سهم کمتر، ایران در سال ۱۴۰۳ روزانه حدود ۷۱۰ میلیون مترمکعب و قطر حدود ۶۴۰ میلیون مترمکعب از این میدان برداشت کرده‌اند. همچنین، تا پایان سال ۲۰۲۳، تولید تجمعی گاز توسط قطر ۳۰۰۰ میلیارد مترمکعب و توسط ایران ۲۶۰۰ میلیارد مترمکعب بوده است.

استفاده مداوم و فشرده ایران از این میدان، ضرورت فشارافزایی را بیش از پیش آشکار می‌سازد. با کاهش فشار طبیعی مخزن به دلیل برداشت مداوم، خروج گاز دشوارتر می‌شود و نیاز به تجهیزات افزایش فشار مانند کمپرسورهای گازی است که تاکنون در پارس جنوبی به کار گرفته نشده‌اند.

قرارداد فشارافزایی: روی کاغذ یا در عمل؟

در ۲۲ بهمن سال گذشته، وزارت نفت از بزرگترین قرارداد نفتی صنعت نفت به ارزش ۱۷ میلیارد دلار برای فشارافزایی پارس جنوبی خبر داد. این قرارداد با تامین مالی از محل صندوق توسعه ملی و با میانجی‌گری شرکت مپنا و قرارگاه خاتم‌الانبیا منعقد شد.

با این حال، با گذشت یک سال از امضای این قرارداد، هیچ خبری مبنی بر آغاز پروژه یا اقدامات عملی برای فشارافزایی منتشر نشده است. این سکوت، نگرانی‌ها را در مورد سرنوشت این پروژه حیاتی افزایش داده است.

محمود خاقانی، کارشناس انرژی، در آبان ۱۴۰۳ هشدار داد: «میدان گازی پارس جنوبی، یک چالش بزرگ برای وزیر نفت دولت چهاردهم خواهد بود. افت فشار طبیعی، دائم در میدان گازی پارس جنوبی اتفاق می‌افتد و ایران نتوانسته است ابزارها و تکنولوژی‌هایی را به کار بگیرد که فشار خروجی گاز از مخزن حفظ شود.»

وی همچنین به پیچیدگی‌های فاز ۱۱ پارس جنوبی به عنوان نمونه‌ای از چالش‌های فنی اشاره کرد و بر لزوم به‌کارگیری فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی در مطالعات فنی تاکید کرد که متاسفانه در صنعت نفت ایران کمتر مورد استفاده قرار گرفته‌اند.

ابهامات در توانمندی شرکت‌های داخلی و نیاز به شریک خارجی

مرتضی بهروزی‌فر، دیگر کارشناس انرژی، اخیراً اظهار داشت که سرمایه‌گذاری قرارگاه خاتم و مپنا برای فشارافزایی پارس جنوبی «تنها روی کاغذ انجام شد.» وی معتقد است که منابع مالی به شرکت‌های «خصولتی» واگذار شده که فاقد تجربه، توان مالی و فنی لازم برای اجرای چنین پروژه‌های عظیمی هستند.

بهروزی‌فر تصریح کرد: «برای اینکه سرمایه‌گذاری به یک شرکت واگذار شود، باید تضمین بازگشت اصل و سود پول را بدهد. چون چنین تضمینی وجود نداشت، شرکت ملی نفت و وزارت نفت موظف شدند این شرکت‌ها را تضمین کنند. در نتیجه، شرکت‌های وابسته، پول را دریافت و به نام خود سرمایه‌گذاری کرد، اما اتفاقی نیفتاد. نه‌تنها افزایش تولید رخ نداد، بلکه وزارت نفت بدهکارترین سازمان به صندوق توسعه ملی شد.»

این کارشناس انرژی تاکید کرد که قرارداد فشارافزایی اخیر نیز در صورت عدم حضور شریک خارجی، به نتیجه نخواهد رسید، زیرا شرکت‌های داخلی فاقد توان فنی، تکنولوژیک و تجهیزات لازم برای اجرای چنین پروژه‌های پیچیده‌ای هستند.

با توجه به اظهارات کارشناسان، مساله فشارافزایی پارس جنوبی بسیار جدی است، اما نبود تکنولوژی مورد نیاز و انعقاد قرارداد با نهادهای غیرمتخصص، امید به سرانجام رسیدن این پروژه را کاهش داده است. این وضعیت، آینده تامین گاز مورد نیاز مردم و صنایع کشور را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.