گزارش IRENA: چالش‌ها و فرصت‌های گذار انرژی در عراق و آغاز فرایند مشابه در ایران

ارزیابی گذار انرژی: رویکردی جهانی

گزارش ارزیابی وضعیت گذار انرژی (ETA) که توسط آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) تهیه می‌شود، ابزاری حیاتی برای تسهیل ادغام انرژی‌های تجدیدپذیر، افزایش امنیت انرژی و همسوسازی اهداف اقلیمی در کشورها است. این گزارش با همکاری ذینفعان دولتی و طی جلسات متعدد با حضور نمایندگان آیرنا در یک بازه زمانی یک ساله تدوین می‌شود. هدف اصلی، ارائه توصیه‌های سیاستی برای ظرفیت‌سازی نهادی، مالی و مقرراتی به منظور تسهیل گذار عادلانه و منصفانه انرژی است. تاکنون، گزارش‌های مشابهی برای کشورهایی نظیر سومالی و گرجستان نیز منتشر شده است.

چالش‌ها و فرصت‌ها در عراق

گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) درباره عراق، ابعاد مختلف نظام انرژی این کشور را از منظر فنی، نهادی، اقتصادی و زیست‌محیطی مورد بررسی قرار داده است. یافته‌های کلیدی این گزارش عبارتند از:

• وابستگی شدید به سوخت‌های فسیلی: با وجود برخورداری عراق از منابع عظیم انرژی‌های تجدیدپذیر مانند تابش خورشیدی بالا و پتانسیل بادی فراوان، سهم این منابع در تأمین انرژی کمتر از دو درصد است. این وابستگی، اقتصاد عراق را در برابر نوسانات قیمت جهانی نفت آسیب‌پذیر کرده است.
• رشد تقاضا و زیرساخت‌های ناکافی: مصرف انرژی در عراق طی سال‌های گذشته به شدت افزایش یافته، اما زیرساخت‌های فعلی توان پاسخگویی به این رشد تقاضا را ندارند.
• تلفات بالای شبکه برق: بیش از نیمی از کل انرژی اولیه تولیدشده به دلیل ناکارآمدی شبکه توزیع از بین می‌رود.

بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند به کاهش تلفات، بهبود بهره‌وری، ایجاد اشتغال، کاهش آلودگی هوا و توسعه مناطق کمتر برخوردار کمک شایانی کند.

توصیه‌های سیاستی برای عراق

این ارزیابی بر نیاز فوری به انجام اصلاحات سیاستی و نهادی تأکید دارد. مهم‌ترین پیشنهادها شامل موارد زیر است:

• تعیین اهداف کمی و بلندمدت برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر.
• طراحی چارچوب‌های حمایتی برای جذب سرمایه‌گذاری خصوصی.
• تدوین مقررات شفاف و پایدار.
• تسهیل دسترسی به تأمین مالی بین‌المللی.
• ارتقای ظرفیت نهادهای متولی انرژی در کشور.

بدون ایجاد یک محیط باثبات حقوقی و اقتصادی برای سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، گذار به انرژی پاک در عراق با موانع جدی روبرو خواهد بود.

آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) همچنین بر اهمیت اجرای پروژه‌های شاخص در مقیاس بزرگ در حوزه انرژی خورشیدی و بادی تأکید کرده است. این پروژه‌ها می‌توانند به عنوان نقاط ورود سرمایه‌گذاران و عامل اعتمادسازی در فضای انرژی عراق عمل کنند. علاوه بر این، عراق باید از فرصت‌های همکاری بین‌المللی، به ویژه از طریق تعامل فعال با آژانس‌های تخصصی مانند آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)، برای بهره‌مندی از تجربیات موفق جهانی، انتقال فناوری و دسترسی به منابع مالی پاک استفاده کند.

آینده گذار انرژی در ایران

پیرو توافقات صورت‌گرفته با آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)، فرایند تهیه گزارش آمادگی گذار انرژی در جمهوری اسلامی ایران نیز به زودی آغاز خواهد شد. این گزارش با مشارکت همه ذینفعان دولتی و خصوصی و با همکاری کارشناسان مجرب آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) تهیه می‌شود.

سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) نقش کلیدی در ارائه اطلاعات و داده‌های لازم خواهد داشت و با همکاری نزدیک با آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA)، زمینه‌سازی برای تدوین گزارش جامع و دقیق را فراهم می‌آورد. پیش‌بینی می‌شود طی یک سال آینده، فرصت‌ها و چالش‌های حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران شناسایی و تحلیل شده و گزارش نهایی توسط آژانس بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر (IRENA) منتشر شود.