خبر کامل
تصویر «پدر» در سینمای ایران: روایتی از «بی‌پدری» و «پدر-سوختگی»
سینمای اجتماعی ایران در دو دهه اخیر، تصویری غالباً منفی و آسیب‌دیده از «پدر» ارائه داده است. این رویکرد، که با واقعیت نقش پدر در خانواده‌های ایرانی همخوانی ندارد، پرسش‌هایی جدی درباره ریشه‌ها و دلایل این بازنمایی «ضد پدر» در آثار سینمایی مطرح می‌کند.
قصه‌های «ضد پدر» در سینمای ایران
بیشترین قصه‌های سینمای اجتماعی ایران در دو دهه گذشته، رویکردی «ضد پدر» داشته‌اند و زشت‌ترین تصاویر و رفتارها را از این شخصیت به نمایش گذاشته‌اند. این در حالی است که سینمای ایران در ۲۰ سال اخیر، روایتگر «خانواده هسته‌ای» سالم و متشکل از پدر، مادر و فرزندان نبوده است. تصویری که قصه‌های سینمایی از «پدر» در جامعه ایران ترسیم کرده‌اند، با واقعیت فراگیر نقش «پدر» در خانواده و جامعه ایرانی همخوانی ندارد.
با وجود این ناسازگاری با واقعیت، این فیلم‌ها آثاری تأثیرگذار بوده‌اند و گویی ذائقه بسیاری از مخاطبان را نیز با خود همراه کرده‌اند.
ریشه‌های روایت «بی‌پدری»
روایت «بی‌پدری» و نمایش «پدر-سوختگی» در قصه‌های سینمای ایران، که برآمده از ذهن فیلمساز است، ریشه در عوامل تأثیرگذار متعددی دارد. این «ذهن ضد پدر» برساخته از چند عامل اصلی است:
- روایت کودکی هنرمند و محیطش: داستان‌هایی که تحت تأثیر سیطره پدرهای پرآسیب در دوران کودکی و نوجوانی هنرمند یا اطرافیان و محیط جامعه بر ذهن هنرمند شکل گرفته‌اند.
- نتیجه گذار از جامعه پدرسالار: این داستان‌ها نوعی نقد و شیوه‌ای برای شورش علیه ساختارهای جامعه‌شناسی پدرسالاری در جامعه ایران محسوب می‌شوند.
- نتیجه مطالعات ترجمه آثار خارجی: قصه‌های هنرمندان ایرانی به شدت از رمان‌ها و نمایشنامه‌های روسی، اروپایی و آمریکایی تأثیر می‌پذیرند که برساخته جوامع پس از جنگ‌های جهانی هستند.
- نمادسازی از قدرت سیاسی: هنرمند در تلاش برای نمادسازی پنهانی از قدرت سیاسی فراتر ایستاده و روایتگر نمادینی از مدیریت سیاسی فراگیر در جامعه ایران است. تصویری که در ذهن هنرمند از مدیریت سیاسی کشور ساخته شده، به شکل نمادینی در قصه‌هایش نمودار می‌شود.
این ضدیت با «پدر» و نمایش «بی‌پدری»، نتیجه برخی یا همه این عوامل در ذهن هنرمند ایرانی است.
نمایش «پدر» در ۱۶ اثر سینمایی برجسته
در ادامه، نگاهی به نقش پدر در برخی از فیلم‌های مهم اجتماعی سینمای ایران در سالیان اخیر می‌اندازیم:
| سال اکران | عنوان فیلم | تصویر پدر |
|---|---|---|
| خرداد ۱۴۰۴ | پیرپسر | پیرمردی مستبد، خشونت‌طلب، هرزه، عرق‌خور، زن‌باره که برای غلبه جنسی بر مستأجر جوانش با پسرش رقابت می‌کند و همسر قبلی‌اش را کشته و دفن کرده است. |
| فروردین ۱۴۰۴ | رها | پدری بدبخت، از لحاظ روحی ضعیف و از نظر اقتصادی فروپاشیده که توان اداره زندگی‌اش را از دست داده و تلاش‌هایش منجر به مرگ دختر خودش و دختر دیگری می‌شود. |
| اسفند ۱۴۰۳ | کاناپه | مردی ذلیل و بیچاره که برای خواستگاری دخترش کاناپه‌ای از آشغال‌های کنار خیابان پیدا می‌کند و تحت فشار رفتارهای احمقانه‌اش دچار مرگ می‌شود. |
| تیر ۱۴۰۳ | بی‌بدن | پدر دختری که روابط مخفی داشته و مرتب مورد حمله و سرزنش قرار می‌گیرد و متهم اصلی تربیت فرزندان است. |
| ۱۴۰۲ | مصلحت | پدری روحانی که عملکردش منجر به مرگ هم جوان انقلابی خودش و هم جوان خانواده سلطنت‌طلب می‌شود. |
| ۱۴۰۱ | برادران لیلا | پیرمردی تریاکی که با وجود فقر خانواده، پول‌هایش را پنهان کرده و خرج قدرت‌طلبی می‌کند؛ مورد توهین و تخریب فرزندانش قرار می‌گیرد. |
| ۱۴۰۱ | دو زیست | پدری سخیف و بی‌مبالات که ورود دختری جوان موجب برآمدن میل جنسی و تغییر رفتارش می‌شود؛ معتقد است نباید اخلاق را جدی گرفت. |
| ۱۴۰۰ | آتابای | پدری که دخترش را در قبال باغی به مردی سن بالا شوهر داده و دختر خودسوزی کرده است؛ مورد خشونت بیش از حد پسرش قرار می‌گیرد. |
| ۱۳۹۹ | نبودن | پدری درگیر آلزایمر که درست نمی‌شنود و به یاد نمی‌آورد؛ پسرش او را قهرمان زندگی‌اش نمی‌داند. |
| ۱۳۹۷ | مغزهای کوچک زنگ‌زده | پدری معتاد که با خشونت و بی‌توجهی، تأثیر منفی بر زندگی فرزندانش گذاشته است. |
| ۱۳۹۴ | ابد و یک روز | پدری معتاد که مرده و فرزندانش به دنبال فروش مواد مخدر هستند؛ خانواده‌ای که دختر را مجبور به ازدواج با یک افغانی می‌کنند. |
| ۱۳۹۳ | پرویز | پدری که وضع مالی بدی ندارد اما مهربان و دوست‌داشتنی نیست و پی در پی از پسرش ایراد می‌گیرد. |
| ۱۳۹۳ | خانه پدری | پدری که به دلایل ناموسی، خواهان مرگ دختر جوانش است و او را به دست پسر کوچکش در زیرزمین خانه دفن می‌کند. |
| ۱۳۹۲ | چند متر مکعب عشق | پدری افغانی لجوج و بی‌عقل که مخالفت‌ها و سختگیری‌هایش موجب فرار جوان‌ها و در نهایت مرگ دختر و پسر در کانتینر می‌شود. |
| ۱۳۹۱ | من مادر هستم | پدری وکیل دادگستری و معتاد به الکل که از همسرش جدا زندگی می‌کند؛ دوست صمیمی‌اش به دختر ۱۹ ساله‌اش تجاوز می‌کند و دختر دوست پدرش را می‌کشد و اعدام می‌شود. |
| ۱۳۹۰ | زندگی خصوصی | پدری انقلابی و تندرو که تغییر رویه می‌دهد، با زن جوانی ارتباط می‌گیرد، او را صیغه می‌کند، مسئولیت بچه را نمی‌پذیرد و در نهایت دختر جوان را می‌کشد. |
این‌ها تنها برخی از فیلم‌های مشهور و پربیننده سینمای ایران هستند که در حدود سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ ساخته و اکران شدند. شمار فیلم‌های ضد خانواده با داستان‌هایی ضد پدر و حتی ضد مادر، بیش از این‌هاست و این حکایت همچنان ادامه دارد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.