ظریف در فارن پالیسی: فراخوان برای مذاکره با آمریکا و فرصت‌شماری توافق زنگزور

محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، در یادداشتی در نشریه معتبر «فارن پالیسی» خواستار «ابتکار عمل جسورانه دیپلماتیک» از سوی ایران شد. او ضمن دفاع از ازسرگیری مذاکرات با اروپا و آمریکا، توافق اخیر جمهوری آذربایجان و ارمنستان در واشنگتن بر سر مسیر ترانزیت زنگزور را یک «فرصت» بی‌نظیر برای منطقه و سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی دانست.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که سه کشور اروپایی (بریتانیا، فرانسه و آلمان) به ایران تا پایان ماه اوت (۹ شهریور) فرصت داده‌اند تا به توافق هسته‌ای جدیدی دست یابد، در غیر این صورت، تلاش برای احیای تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل آغاز خواهد شد. این موضع‌گیری ظریف، یک روز پیش از اعلام تصمیم دولت مسعود پزشکیان برای ادامه مذاکرات با طرف‌های اروپایی برجام، منتشر شده است.

طرح «مناره» و توافق عدم تجاوز

ظریف در یادداشت خود که ترجمه آن توسط ایرنا منتشر شده، تاکید کرده است که ایران با «مشارکت در یک گفت‌وگوی چندوجهی، آینده‌نگر و نتیجه‌محور، منافع زیادی به‌دست می‌آورد و مصائب عظیمی را دفع می‌کند.» او پیشنهاد داده است که مسیر پیش رو می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• ایجاد یک شبکه منطقه‌ای برای عدم اشاعه و همکاری هسته‌ای صلح‌آمیز (طرح مناره).
• احتمالاً همراهی با یک توافق عدم تجاوز بین ایران و آمریکا.

طرح «مناره» که پیشتر توسط ظریف مطرح شده بود، بر همکاری منطقه‌ای برای تحقیقات و پیشرفت اتمی در خاورمیانه با هدف تسهیل همکاری هسته‌ای صلح‌آمیز تمرکز دارد.

فرصت زنگزور برای همکاری منطقه‌ای

محمدجواد ظریف در بخش دیگری از یادداشت خود به توافق اخیر رهبران جمهوری آذربایجان و ارمنستان در واشنگتن، مبنی بر ایجاد مسیر زمینی برای اتصال جمهوری آذربایجان به منطقه خودمختار نخجوان، اشاره کرده است. او این توافق را «نه به‌عنوان تهدید، بلکه فرصتی» برای ایران، روسیه و ترکیه می‌داند تا «پیشنهاد پیشین همکاری ترانزیتی در قفقاز را احیا کنند.»

به گفته ظریف، این موضوع «همزمان فرصت‌های سرمایه‌گذاری بی‌نظیری برای بخش خصوصی در ایالات متحده و سایر کشورها ایجاد خواهد کرد.» این در حالی است که توافق مذکور، که از طریق استان سیونیک در جنوب ارمنستان و در مجاورت مرزهای ایران صورت می‌گیرد، انتقاد شدید مقام‌های ایرانی را به دنبال داشته است.

سابقه ظریف و انتقادات داخلی

محمدجواد ظریف در دوران ریاست جمهوری حسن روحانی به مدت هشت سال وزیر امور خارجه ایران بود و نقش کلیدی در مذاکرات هسته‌ای و دستیابی به توافق برجام ایفا کرد. این توافق همواره با انتقادات تند بسیاری از محافظه‌کاران در ایران مواجه بوده است.

منتقدان مذاکره با کشورهای غربی استدلال می‌کنند که نه تنها آمریکا در دوره اول دونالد ترامپ از برجام خارج شد، بلکه کشورهای اروپایی نیز به تعهدات خود عمل نکردند. عباس عراقچی، دیگر مقام ارشد ایرانی، نیز بارها تاکید کرده است که کشورهای غربی در مذاکرات با تهران رفتار «صادقانه‌ای» نداشته‌اند.

ظریف در زمان تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته از حامیان نزدیک مسعود پزشکیان بود، اما پس از پیروزی پزشکیان و انتصاب ظریف به عنوان معاون راهبردی و رئیس مرکز مطالعات استراتژیک ریاست جمهوری، انتقادات بالا گرفت و او سرانجام از دولت پزشکیان استعفا داد. محافظه‌کاران تندرو همچنان به مواضع ظریف درباره مذاکره با آمریکا انتقاد دارند، به ویژه پس از کشته شدن قاسم سلیمانی و درز صحبت‌های ظریف در مجلس درباره او.