چالش کشت دوم برنج در مازندران: توازن میان آب و امنیت غذایی

افت نگران‌کننده تراز آب‌های زیرزمینی

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران، حیدر داوودیان، با اشاره به آثار مخرب کشت دوم برنج بر منابع آبی استان، بر لزوم ممنوعیت آن تاکید کرد. وی اظهار داشت که وزارت نیرو نیز بر این موضوع اصرار جدی دارد.

• حجم آب‌های زیرزمینی مازندران که تا چند سال پیش ۱.۵ میلیارد متر مکعب بود، اکنون ۱۴۰ میلیون متر مکعب کاهش یافته و این ذخایر غیرقابل بازگشت هستند.
• کسری مخزن آب‌های زیرزمینی سالانه در حال افزایش است و برداشت بی‌رویه پس از کشت دوم، با بارندگی‌ها جبران نمی‌شود.
• آلودگی آب‌های زیرزمینی نیز پس از کشت دوم افزایش می‌یابد.
• داوودیان هشدار داد که ادامه این روند می‌تواند به فرونشست زمین در مازندران منجر شود، پدیده‌ای که در استان‌های کویری مشاهده شده است.
• وی همچنین اشاره کرد که در برخی نقاط شرق استان، حتی کشت اول برنج نیز نباید انجام شود، زیرا تنها دشت ممنوعه استان در این منطقه قرار دارد.

پیش‌نیازهای ممنوعیت کشت دوم برنج

در مقابل، بابک مومنی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران، خواستار پرهیز از شتاب‌زدگی در ممنوعیت کشت دوم برنج شد. وی با تاکید بر شرایط فعلی کشور، حمایت از کشت دوم برنج در سال جاری را ضروری دانست.

«من در سال‌های گذشته و زمانی که کشاورزان را به کشت دوم برنج تشویق می‌کردند، درباره گسترش بی‌رویه کشت دوم هشدار می‌دادم. هنوز هم معتقدم که برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی می‌تواند آسیب‌های زیادی داشته باشد. اما بر این باورم که به دلیل شرایط کشور امسال باید کشت دوم مورد حمایت قرار گیرد.»

مومنی برای ممنوعیت کشت دوم، پیش‌نیازهایی را مطرح کرد:

• برنامه معیشت جایگزین: باید برای کشاورزانی که به کشت دوم مشغول هستند، برنامه‌های معیشتی جایگزین در نظر گرفته شود.
• توسعه کشت‌های جایگزین: گسترش کشت گلخانه‌ای یا خشکه‌کاری برنج می‌تواند جایگزین مناسبی باشد، اما نیازمند تامین زیرساخت‌ها و منابع مالی است.
• تاثیر بر تولید ملی: ممنوعیت کشت دوم به معنای کاهش تولید برنج در کشور است، در حالی که مسئولیت تولید برنج بیشتر از گذشته بر دوش مازندران است.
• تامین نیاز داخلی: پیش‌بینی می‌شود امسال ۷۰۰ هزار تن برنج از کشت اول و ۲۰۰ هزار تن از کشت دوم در مازندران برداشت شود که بخش مهمی از نیاز کشور را تامین می‌کند و از خروج ارز جلوگیری خواهد کرد.
• حمایت از ارقام پرمحصول: حمایت از کشت ارقام پرمحصول می‌تواند تولید کشت دوم را در کشت اول جبران کند و به اقتصاد کشاورزی آسیب نرساند، به شرطی که دولت محصول را خریداری و درآمد کشاورزان را تضمین کند.

راهکارهای مدیریت منابع آبی

رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران همچنین بر لزوم برداشتن گام‌های جدی برای صیانت از منابع آبی تاکید کرد و راهکارهایی را پیشنهاد داد:

• تقویت تشکل‌های آب‌بران در استان.
• بازنگری و به‌روزرسانی سند الگوی کشت موجود در مازندران.
• توسعه جدی شبکه‌های آبیاری مدرن؛ تنها کمتر از ۳۰ هزار هکتار از ۴۷۰ هزار هکتار اراضی باغی و کشاورزی استان زیر پوشش شبکه مدرن قرار دارد.
• راندمان پایین آب در ساختار سنتی توزیع (حداکثر ۴۰ درصد) که منجر به از دست رفتن حدود ۶۰ درصد آب تولید شده می‌شود.

وی در پایان تاکید کرد که به جای تصمیم فوری برای ممنوعیت کشت دوم برنج، باید به فکر راه‌کارهای مناسبی بود که به مدیریت مصرف آب کمک می‌کند.