اوزمپیک: عوارض بینایی و شکایات حقوقی در پی مصرف داروی محبوب دیابت و کاهش وزن

داروی اوزمپیک (Ozempic) با ماده فعال سماگلوتید، که در سال‌های اخیر به یکی از پرمصرف‌ترین داروها برای درمان دیابت نوع ۲ و کاهش وزن تبدیل شده، اکنون با گزارش‌هایی از عوارض جانبی نادر اما جدی، به‌ویژه در حوزه بینایی، مواجه است. این نگرانی‌ها، جامعه پزشکی و بیماران را به چالش کشیده و منجر به طرح شکایات حقوقی گسترده‌ای علیه شرکت تولیدکننده شده است.

نگرانی‌های اصلی: نوروپاتی اپتیک ایسکمیک قدامی غیرآرتریتی (NAION)

یکی از جدی‌ترین عوارض مطرح شده، ارتباط احتمالی اوزمپیک با «نوروپاتی اپتیک ایسکمیک قدامی غیرآرتریتی (NAION)» است که می‌تواند به از دست دادن دائمی بینایی منجر شود. سازمان جهانی بهداشت (WHO) در ژوئن ۲۰۲۳، با انتشار بیانیه‌ای، نسبت به خطر این عارضه مرتبط با سماگلوتاید (موجود در اوزمپیک، ریبلزوس و وگووی) هشدار داده بود.

کمیته ارزیابی ریسک دارویی اروپا (PRAC) پس از بررسی‌های بالینی، NAION را به عنوان یک اثر جانبی بسیار نادر (تا یک نفر در ۱۰ هزار نفر) طبقه‌بندی کرده و توصیه به به‌روزرسانی اطلاعات دارویی مربوطه نموده است.

چرا اوزمپیک به محبوبیت رسید؟

اوزمپیک، تولید شرکت دانمارکی Novo Nordisk، از سال ۲۰۱۷ در ایالات متحده تأیید شد و به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت. دلایل اصلی محبوبیت آن عبارتند از:

• اثربخشی بالا: کنترل قند خون و کاهش وزن چشمگیر.
• تجویز گسترده: هم برای بیماران دیابتی و هم افراد غیردیابتی با هدف کاهش وزن.
• حمایت رسانه‌ای: تبلیغات گسترده در شبکه‌های اجتماعی، برنامه‌های تلویزیونی و تأیید سلبریتی‌ها.

بر اساس آمار سال ۲۰۲۲، فروش اوزمپیک در ایالات متحده به بیش از ۶ میلیارد دلار و در مجموع جهانی به بیش از ۸.۵ میلیارد دلار رسید.

عوارض بینایی و گوارشی: کانون توجه جدید

در کنار موفقیت تجاری، مطالعات اخیر نگرانی‌هایی جدی درباره ارتباط اوزمپیک با اختلالات بینایی و گوارشی مطرح کرده‌اند:

۱. سکته چشمی یا NAION

این اختلال نادر که در آن جریان خون به عصب بینایی کاهش می‌یابد، منجر به نابینایی ناگهانی، معمولاً در یک چشم، می‌شود. آژانس دارویی اروپا (EMA) اکنون NAION را به عنوان یک عارضه «بسیار نادر» در برچسب داروهای حاوی سماگلوتید درج کرده است. مطالعات اپیدمیولوژیک در دانمارک نشان داده‌اند که پس از ورود اوزمپیک به بازار، تعداد موارد NAION در بیماران دیابتی به طور قابل توجهی افزایش یافته است، هرچند این داده‌ها هنوز در حال بررسی نهایی هستند.

۲. وخامت رتینوپاتی دیابتی

کاهش سریع قند خون ناشی از مصرف اوزمپیک ممکن است باعث ناپایداری عروق شبکیه و تشدید رتینوپاتی شود. برخی بیماران دچار تاری دید، نقاط تاریک در میدان دید یا از دست دادن دید محیطی شده‌اند.

انجمن چشم‌پزشکی آمریکا (AAO) توصیه کرده است که بیماران دیابتی پیش از شروع درمان با سماگلوتید، معاینه کامل چشم انجام دهند و در طول درمان به طور منظم تحت نظر باشند. متخصصان تأکید می‌کنند که اکثریت بیماران مشکلی نخواهند داشت، اما آگاهی از علائم و پیگیری منظم ضروری است.

۳. سایر اختلالات عصب بینایی

مطالعات جدید به افزایش جزئی در بروز اختلالات دیگر عصب بینایی مانند پاپیلیت و ماکولوپاتی اشاره کرده‌اند.

۴. فلج معده (گاستروپارزی)

علاوه بر عوارض بینایی، عوارض گوارشی مانند گاستروپارزی نیز همچنان مورد توجه است. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) به خطاهایی در دوزبندی محصولات ترکیبی سماگلوتاید اشاره کرده که منجر به بستری شدن برخی بیماران شده است. این نهاد همچنین نسبت به وجود داروهای تقلبی اوزمپیک در بازار هشدار داده است.

افزایش شکایات و غرامت‌های احتمالی

تا ژوئن ۲۰۲۵، بیش از ۱۸۰۰ شکایت علیه نوو نوردیسک در دادگاه‌های فدرال آمریکا ثبت شده است. این شکایات عمدتاً به عوارض NAION و گاستروپارزی مرتبط هستند. شاکیان ادعا می‌کنند که شرکت از خطرات احتمالی آگاه بوده اما اطلاعات کافی را به بیماران و پزشکان ارائه نکرده است. این پرونده‌ها در قالب یک دعوی گروهی در دادگاه منطقه شرقی پنسیلوانیا در حال رسیدگی هستند.

تخمین زده می‌شود که در صورت تأیید گروهی این پرونده‌ها، هر پرونده موفق می‌تواند تا یک میلیون دلار غرامت داشته باشد که مجموع آن به چند میلیارد دلار خواهد رسید. نوو نوردیسک تاکنون به طور رسمی به این اتهامات پاسخ نداده است.