چالش‌های توسعه کشاورزی و مدیریت آب و خاک در ایران: نیاز به ۴۰ هزار میلیارد ریال اعتبار

اولویت‌های وزارت جهاد کشاورزی

تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام آب و خاک، از مهم‌ترین اولویت‌های وزارت جهاد کشاورزی در سال جاری است. این پروژه‌ها شامل طیف وسیعی از اقدامات مهندسی و زیرساختی می‌شوند که به شرح زیر است:

• احداث و بهسازی کانال‌های آبیاری عمومی: بهبود زیرساخت‌های انتقال آب به مزارع.
• انتقال آب با لوله: کاهش هدررفت آب از طریق سیستم‌های نوین.
• ایجاد شبکه‌های آبیاری و زهکشی: بهینه‌سازی مصرف آب و مدیریت رطوبت خاک.
• احیا و لایروبی قنوات: بازسازی و افزایش بهره‌وری از منابع آبی سنتی.
• تجهیز و یکپارچه‌سازی اراضی سنتی: مدرن‌سازی و افزایش کارایی زمین‌های کشاورزی.
• راه‌اندازی سامانه‌های آبیاری تحت فشار: استفاده بهینه از آب با فناوری‌های نوین.
• اجرای طرح‌های کوچک زودبازده: تأمین آب کشاورزی در مقیاس محلی.
• احداث جاده‌های دسترسی بین مزارع: تسهیل دسترسی و عملیات کشاورزی.
• طرح‌های آب و خاک در تشکل‌های کشاورزی: مشارکت و توانمندسازی کشاورزان در مدیریت منابع.

کارشناسان کشاورزی بر این باورند که اجرای این پروژه‌ها، با توجه به محدودیت‌های منابع آبی کشور، برای مدیریت و مصرف بهینه آب حیاتی است.

اصفهان: پیشتاز کشاورزی و چالش‌های آبی

استان اصفهان با ۵۶۸ هزار هکتار اراضی کشاورزی، معادل ۵ درصد از مساحت استان و ۳ درصد از اراضی کشاورزی کشور، از پیشتازان صنعت کشاورزی ایران محسوب می‌شود. تنوع اقلیمی این استان، امکان تولید محصولات متنوعی از جمله خرما، انار، پسته در مناطق گرم و خشک، بادام و گردو در مناطق سرد و کوهستانی، و انواع محصولات دانه‌دار و هسته‌دار در مناطق معتدل را فراهم آورده است.

از مجموع ۴۸۵ هزار هکتار اراضی زراعی قابل کشت استان، در سال‌های پربارش حدود ۷۰ درصد آن به کشت محصولات زراعی نظیر غلات، حبوبات، محصولات علوفه‌ای، جالیزی و انواع سبزی و صیفی اختصاص می‌یابد. تولید سالانه محصولات زراعی در شرایط عادی حدود ۴.۶ میلیون تن و تولیدات باغی و گلخانه‌ای حدود ۸۸۶ هزار تن برآورد می‌شود.

با وجود اقدامات متعدد در سال‌های گذشته برای مدیریت آب و خاک در اصفهان، تداوم این پروژه‌ها نیازمند بودجه و اعتبارات بیشتری است تا بتوان به مصرف بهینه آب و بهبود اراضی کشاورزی دست یافت.

اقدامات اخیر در اصفهان

اسحاق شفیعی، سرپرست مدیریت آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی اصفهان، به تشریح اقدامات یک سال اخیر در این استان پرداخت:

• احداث و بهسازی کانال‌های آبیاری عمومی: اجرای ۷ کیلومتر پروژه که منجر به مدیریت مصرف ۰.۲ میلیون متر مکعب آب در سال شده است.
• شبکه‌های آبیاری و زهکشی: اجرای شبکه‌ها در ۱۱۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی، با صرفه‌جویی ۱.۷ میلیون متر مکعب آب.
• لایروبی و احیای قنوات: لایروبی و مرمت بیش از ۲۱ کیلومتر از قنوات استان. اصفهان دارای بیش از ۴۵۰۰ رشته قنات است که سالانه ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون متر مکعب آب از آن‌ها برداشت می‌شود.
• تجهیز و نوسازی اراضی سنتی: نوسازی ۶۶ هکتار از مزارع سنتی برای ارتقای صنعت کشاورزی.
• سامانه‌های نوین آبیاری: اجرای این سامانه‌ها در بیش از ۲۹۰۰ هکتار از مزارع، با صرفه‌جویی ۹.۷ میلیون متر مکعب آب. این سامانه‌ها از اثربخش‌ترین اقدامات برای حفظ منابع آبی هستند.
• عملیات آب و خاک در تشکل‌های کشاورزی: اجرای عملیات در ۷۷ هکتار از مزارع، با صرفه‌جویی ۰.۲ میلیون متر مکعب آب.
• انتقال آب کشاورزی با لوله: اجرای ۸۸ کیلومتر عملیات انتقال آب با لوله در یک سال گذشته، که مجموع عملکرد تاکنون را به بیش از ۳۴۰۰ کیلومتر رسانده و منجر به صرفه‌جویی ۳.۳ میلیون متر مکعب آب شده است.

چالش اصلی: کمبود اعتبار

مهرداد مرادمند، رییس سازمان جهاد کشاورزی اصفهان، اصلی‌ترین چالش در اجرای پروژه‌های آب و خاک را کمبود اعتبارات دانست. وی تأکید کرد که با توجه به قیمت بالای تجهیزات و وسایل مورد نیاز، تخصیص بودجه مناسب برای استان اصفهان که از لحاظ منابع آبی در شرایط دشواری قرار دارد، حیاتی است. هدف این است که اصفهان علاوه بر نقش مهم خود در تولید محصولات کشاورزی کشور، در زمینه بهره‌وری آب نیز گام‌های مؤثرتری بردارد.