خبر کامل
تغییر فرآیند بررسی بودجه در مجلس: بازگشت به روش تک‌مرحله‌ای
مجلس شورای اسلامی در حال بررسی طرحی است که فرآیند بررسی لایحه بودجه را از دو مرحله‌ای به تک‌مرحله‌ای تغییر می‌دهد. این اقدام در پی انتقاداتی مبنی بر طولانی شدن زمان بررسی بودجه و سرگردانی دولت و مجلس در فرآیندهای پیچیده گذشته صورت می‌گیرد. هدف از این تغییر، افزایش شفافیت، کارآمدی و تمرکز بیشتر بر ارقام و جداول بودجه است.
پیشینه بررسی بودجه: از تک‌مرحله‌ای تا دو‌مرحله‌ای
در سال 1401، مجلس یازدهم مصوب کرد که بودجه به صورت دو مرحله‌ای به مجلس ارسال و بررسی شود. مدافعان این طرح معتقد بودند که با این روش، جداول و ارقام بودجه به دقت بیشتری مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ اتفاقی که پیش از آن کمتر رخ می‌داد و به گفته برخی نمایندگان، جداول بودجه در مدت زمان کوتاهی به تصویب می‌رسید. بر اساس این طرح، بررسی بودجه از جداول و اعداد آغاز می‌شد، نه از احکام، که به افزایش شفافیت کمک می‌کرد.
این روند برای بودجه‌های 1402 و 1403 اجرا شد. دولت موظف بود مرحله اول (جداول) را اول آبان و مرحله دوم (احکام) را حداکثر 10 روز پس از ابلاغ بخش اول به مجلس ارسال کند. با این حال، اجرای این قانون برای بودجه 1403 با انتقاداتی همراه شد، زیرا زمان زیادی از مجلس برای بررسی لایحه بودجه گرفته می‌شد.
بازگشت به روش تک‌مرحله‌ای: دلایل و مزایا
محسن بیگلری، عضو کمیسیون برنامه‌وبودجه مجلس، با دفاع از بررسی تک‌مرحله‌ای بودجه، اظهار داشت که این روش پیش از این نیز در مجلس نهم و دهم اجرا می‌شده و روند بدی نبوده است. وی معتقد است که بودجه در صورت بررسی یک مرحله‌ای، جمع‌وجورتر می‌شود و از پراکندگی جلوگیری می‌کند. او همچنین تاکید کرد که این طرح باید کارشناسی شده باشد تا نیاز به تغییرات مکرر در آینده نباشد.
بررسی دو مرحله‌ای لایحه بودجه زمان مجلس و دولت را بیشتر می‌گیرد. بودجه را دولت می‌بندد و در نهایت چکش‌کاری مجلس حدود 5 درصد است.
بیگلری در پاسخ به این استدلال که روش دو مرحله‌ای به نمایندگان امکان می‌دهد بیشتر در جریان جداول قرار گیرند، بیان کرد که وظیفه نمایندگان نظارت و قانون‌گذاری است و دخالت در همه مسائل برازنده نیست. او افزود که تمامی جزئیات بودجه در کتاب بودجه موجود است و در جریان قرار گرفتن نمایندگان به میزان وقتی که برای بررسی آن می‌گذارند، بستگی دارد.
جزئیات طرح جدید و پیامدهای آن
سخنگوی کمیسیون آیین‌نامه داخلی مجلس اعلام کرد که طرح تغییر فرآیند بررسی بودجه به تک‌مرحله‌ای در این کمیسیون به تصویب رسیده و در نوبت طرح در صحن علنی مجلس است. بر اساس این طرح:
- دولت لایحه بودجه را به صورت یکجا شامل ماده واحده و جداول به مجلس تقدیم خواهد کرد.
- زمان ارائه لایحه بودجه از اول آبان به اول دی تغییر می‌یابد. این تغییر به دلیل آماده نبودن گزارش دستگاه‌ها تا آبان و فاصله زیاد تا پایان سال است که امکان ارائه تصویری واقعی از سال آینده را محدود می‌کند.
- کلیه احکام و ارقام بودجه صرفاً در قالب جداول خواهد آمد و بخشی با عنوان «احکام بودجه‌ای» در متن بودجه وجود نخواهد داشت.
- هر حکمی که جنبه بودجه‌ای دارد، صرفاً در جداول درج می‌شود و عناوین و ردیف‌ها نیز منحصراً مواردی است که در قوانین دائمی، قوانین بالادستی و برنامه هفتم توسعه به آنها اشاره شده است.
این تغییرات پیامدهای مثبتی به همراه خواهد داشت:
- سند بودجه به معنای واقعی کلمه سند مالی کشور خواهد شد.
- جلوی قانون‌گذاری‌های پراکنده یا نقض قوانین دائمی از جمله برنامه هفتم گرفته می‌شود.
- امکان نظارت مجلس را افزایش داده و تمرکز بررسی‌ها بر روی اعداد، ارقام و جداول بیشتر می‌شود.
- حقوق نمایندگان در بررسی و تصویب بودجه محدود نمی‌شود، بلکه امکان اعمال نظر آنها حتی در ریزترین ردیف‌ها فراهم می‌شود.
- جداول بودجه به طور کامل در صحن علنی بررسی و رأی‌گیری می‌شود و امکان واگذاری بررسی آنها به جمع محدودی از اعضای کمیسیون تلفیق یا هیئت رئیسه منتفی خواهد بود.
یکی از نوآوری‌های مهم این طرح، الزام دولت به ارائه جداول سنجه‌های عملکردی بر اساس برش سالانه برنامه هفتم توسعه است. به عنوان مثال، وزارت راه باید همزمان با لایحه بودجه اعلام کند که در سال آینده چند کیلومتر آزادراه ساخته و چه میزان مسکن می‌سازد. این سنجه‌ها در جداول درج و به تصویب نمایندگان می‌رسد و دیوان محاسبات نیز می‌تواند عملکرد دستگاه‌ها را دقیقاً بر اساس این اهداف قانونی ارزیابی کند.
با تصویب این طرح، بودجه‌ریزی کشور وارد فاز جدیدی از شفافیت، پاسخگویی و کارآمدی خواهد شد و گامی جدی در مسیر اصلاحات ساختاری بودجه برداشته می‌شود. همچنین قدرت نظارت نمایندگان و صحن علنی بر ردیف‌ها و جداول افزایش پیدا می‌کند.
چالش‌های روش دو‌مرحله‌ای از نگاه نمایندگان
جبار کوچکی‌نژاد، دیگر عضو کمیسیون برنامه‌وبودجه، به مشکلاتی که در بررسی دو مرحله‌ای بودجه وجود داشت، اشاره کرد و گفت:
دولت و مجلس در فرآیندها سرگردان بودند که چگونه عمل کنند. یعنی خود دولت لایحه را می‌آورد، مجلس شروع به بررسی تبصره‌ها می‌کرد، بعد باید منتظر می‌ماندیم تا شورای نگهبان آن را مصوب کند و کارها انجام شود و سپس دوباره مرحله دوم را دولت بیاورد. در این فرآیند عملاً حدود شش ماه از زمانِ ما درگیر بررسی لایحه بودجه بود.
وی افزود که حتی سازمان برنامه‌وبودجه نیز با این چالش مواجه بود و به همین دلیل، نمایندگان تصمیم گرفتند به روش تک‌مرحله‌ای بازگردند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
