آغاز موج جدید گرما در کشور؛ «کمر گرما» چه زمانی می‌شکند؟

«شکستن کمر گرما» و تغییرات دمایی در مناطق مختلف

صادق ضیاییان با اشاره به اصطلاح عامیانه «شکستن کمر گرما» توضیح داد که این عبارت به معنای پایان یافتن شدت گرمای تابستان از اواخر مرداد و اوایل شهریور است و دیگر گرمای شدید گذشته تکرار نخواهد شد. وی تاکید کرد که آغاز روند کاهشی دما در تابستان به موقعیت جغرافیایی بستگی دارد؛ به طوری که نیمه شمالی و شمال‌غرب کشور زودتر خنک می‌شوند، در حالی که در نواحی جنوبی، خنک شدن هوا دیرتر اتفاق می‌افتد. شرایط اقلیمی هر منطقه، تعیین‌کننده تغییرات دمایی آن خواهد بود.

بر اساس آمارهای بلندمدت، بسیاری از نقاط کشور از پایان مردادماه یا اوایل شهریورماه با روند کاهشی دما مواجه می‌شوند. در تهران نیز معمولاً بیشترین دما در اواخر تیر و نیمه مرداد ثبت می‌شود و پس از آن دما تعدیل می‌یابد. با این حال، احتمال رخداد موج گرمایی در تهران پس از نیمه مرداد نیز وجود دارد؛ داده‌های پیشین نشان می‌دهد که تهران حتی در هفته اول شهریورماه دمای حدود ۴۰ درجه را نیز تجربه کرده است.

تعریف موج گرما

ضیاییان در تعریف موج گرما اظهار داشت: زمانی که دمای هوا از حد بالای نرمال خود در یک دوره آماری فراتر رود و این شرایط برای چند روز ماندگار شود، به آن موج گرما گفته می‌شود. به عنوان مثال، اگر دما از ۹۰ درصد داده‌های بلندمدت همان دوره زمانی بالاتر رود، می‌توان هشدار گرما صادر کرد.

وی افزود که آستانه دما برای هشدار در روزها، ماه‌ها و مناطق مختلف متفاوت است. برای مثال، در ۱۰ شهریورماه ممکن است شاخص هشدار دمای ۳۵ درجه باشد، اما در ۲۰ مردادماه دمای ۴۰ درجه به عنوان شاخص هشدار محسوب شود. بنابراین، موج گرما در هر روز و هر منطقه متفاوت است و با شرایط مشابه خود در بلندمدت مقایسه می‌شود.

پیش‌بینی فعالیت موج گرمای فعلی

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا درباره فعالیت موج گرمای فعلی توضیح داد:

• از امروز (۲۷ مردادماه): افزایش محسوس دما در شمال‌غرب کشور شامل استان‌های اردبیل، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، گیلان، مازندران و خراسان شمالی پیش‌بینی می‌شود که در برخی نقاط به بیش از پنج درجه نسبت به روز قبل (۲۶ مردادماه) خواهد رسید. همچنین در استان‌های غربی مانند کرمانشاه، کردستان، ایلام، خوزستان و لرستان نیز افزایش دما مورد انتظار است.
• سه‌شنبه (۲۸ مردادماه): افزایش دما به استان‌های مرکزی و شرقی کشور از جمله تهران، قزوین، البرز، قم، اصفهان، سمنان، خراسان رضوی و خراسان جنوبی گسترش می‌یابد. استان‌هایی که دوشنبه با افزایش دما مواجه شدند نیز با ماندگاری هوای گرم همراه خواهند بود.
• ماندگاری و گسترش: ماندگاری هوای گرم تا چند روز ادامه خواهد داشت و طی سه‌شنبه، دما در استان‌های واقع در نیمه غربی کشور از حد بالای نرمال خود فراتر رفته و با موج گرمایی روبرو خواهند شد. این شرایط ادامه خواهد داشت و از روز چهارشنبه و پنجشنبه (۲۹ و ۳۰ مردادماه) نوار شمالی کشور نیز با موج گرمایی جدید همراه خواهد شد.

تفاوت دمای واقعی و دمای احساسی

ضیاییان به تفاوت بین دمای واقعی و دمای احساسی اشاره کرد و گفت که دمای احساسی تابعی از رطوبت و باد است و در مناطق مختلف، متفاوت خواهد بود. رطوبت بر احساس هوای گرم و باد بر احساس دمای سرد اثرگذار است.

وی با ذکر مثال‌هایی این تفاوت را روشن ساخت:

• تهران (۲۶ مردادماه): دمای واقعی حدود ۳۱ درجه و دمای احساسی ۳۲ درجه بود.
• بندرعباس (همان لحظه): دمای واقعی ۳۶ درجه بود، اما دمای احساسی ۴۰ درجه را تجربه می‌کرد.
• اهواز (همان لحظه): دما ۴۳ درجه بود، اما دمای احساسی به ۴۴ درجه می‌رسید، چرا که رطوبت چندانی نداشت.

به طور کلی، در شهرهای مرطوب مانند شهرهای شمال کشور، دمای احساسی گرما بیشتر از دمای واقعی است. دمای بولتن‌های هواشناسی، دمای واقعی است و دمای احساسی علاوه بر باد و رطوبت، به سلامت، سن و متغیرهای دیگری نیز مرتبط است.

استاندارد جهانی سنجش دمای «سایه»

ضیاییان در پایان درباره شیوه سنجش «دمای واقعی» توضیح داد: اصطلاح عامیانه دمای «سایه» همان دمایی است که سازمان جهانی هواشناسی آن را به عنوان استاندارد جهانی معین کرده است. این استاندارد برای یکسان‌سازی اندازه‌گیری دما در تمام نقاط جهان و قابل مقایسه بودن آن ضروری است. به همین علت، «دمای واقعی» که در اصطلاح عامیانه به آن دمای سایه نیز گفته می‌شود، در جعبه‌ای سفید و چوبی، در ارتفاع دو متری اندازه‌گیری می‌شود تا اثر تابش مستقیم خورشید به حداقل برسد.