چالش‌های مرگبار محیط‌بانان: از حق تیر نداشتن تا کمبود ۳۰۰۰ نیرو

اهمیت ناشناخته شغل محیط‌بانی

عیسی کلانتری، رئیس اسبق سازمان محیط زیست و معاون رئیس جمهور در دولت دوازدهم، در گفت‌وگو با فرارو به بررسی این معضل پرداخته است. او تأکید می‌کند که محیط‌بانان و جنگل‌بانان، حافظان بی‌ادعا، کم‌درآمد و پرکار حیات‌وحش کشور هستند، اما اهمیت شغل آن‌ها در جامعه به درستی شناخته نشده است. کلانتری اشاره کرد که تلاش‌هایی برای حل مشکلات آن‌ها صورت گرفته، اما بسیاری از دشواری‌ها همچنان پابرجاست.

«محیط‌بانان حافظ حیات‌وحش کشور، چه در بخش گیاهی و چه جانوری هستند. آنان انسان‌هایی بی‌ادعا، کم‌درآمد و پرکارند. پیش‌تر تلاش‌هایی برای حل برخی از مشکلاتشان صورت گرفته، اما بسیاری از دشواری‌های آنان همچنان باقی مانده است.»

وی همچنین به لزوم آموزش‌های تخصصی برای این نیروها اشاره کرد و گفت که تلاش شده تا دانشکده محیط‌زیست به آموزشکده محیط‌بانی تبدیل شود تا افراد پذیرفته شده در این رشته، دو سال آموزش ببینند و سپس به پاسگاه‌ها اعزام شوند.

قربانیان قوانین ناقص

کلانتری قوانین موجود را به گونه‌ای می‌داند که محیط‌بانان را به اولین قربانیان تبدیل می‌کند. او توضیح داد که اگر محیط‌بانان بخواهند وظایف خود را انجام دهند، ممکن است کار به درگیری بکشد و این افراد بی‌دفاع گاهی با حکم قصاص، گاهی با جراحت و در مواردی نیز به دست شکارچیان کشته می‌شوند.

«وقتی کشته می‌شوند، در کشور کسی توجهی نمی‌کند و ککش نمی‌گزد. در مقابل، اگر فردی کشته شود، بلافاصله باید قصاص شود، مگر آن‌که بتواند ثابت کند که از حقوق خود گذشته و پرونده نشان دهد که موضوع دفاع بوده است.»

او با اشاره به افزایش آمار کشته شدن محیط‌بانان در ماه‌های اخیر، از جمله یاسر مصدق، محمود شهمرادی و تاج محمد باشقره، تأکید کرد که این افراد پشتوانه حقوقی لازم را ندارند و همچون نیروهای نظامی از حمایت قانونی برخوردار نیستند.

شکارچیان، متخلفان اصلی

معاون رئیس جمهور دولت دوازدهم تصریح کرد که در درگیری‌ها، معمولاً شکارچیان مقصرند، زیرا حق شکار ندارند و محیط‌بان باید از حیات‌وحش دفاع کند. او افزود که شکارچیان اغلب از تفنگ استفاده می‌کنند، در حالی که محیط‌بانان چنین کاری نمی‌کنند. کلانتری شکارچیان را «خلافکار» و «دزد» خواند و گفت:

• شکارچیان دزد برای فروش گوشت شکار اقدام می‌کنند.
• محیط‌بان در این وضعیت یا باید چشم خود را ببندد یا با خطر کشته شدن یا دفاع از خود روبه‌رو شود.
• اگر محیط‌بان کشته شود، به جز سازمان محیط زیست کسی از او حمایت نخواهد کرد.
• اگر شکارچی دزد کشته شود، محیط‌بان تا پای قصاص خواهد رفت، مگر اینکه جامعه از او حمایت کند.

کمبود ۳۰۰۰ محیط‌بان در کشور

کلانتری به کمبود شدید نیروی محیط‌بان در کشور اشاره کرد و گفت که با وجود علاقه بسیاری از افراد به این شغل، دولت‌ها باید برای جذب نیرو اقدام کنند. او اظهار داشت که در سال‌های گذشته، سالیانه مجوز جذب ۲۰۰ نفر محیط‌بان وجود داشته و اکنون نیز باید سالیانه ۲۰۰ تا ۳۰۰ مجوز استخدام صادر شود.

«ما باید ۷۰۰۰ محیط‌بان داشته باشیم، اما در حال حاضر حدود ۴۰۰۰ نفر هستند؛ یعنی کمبود ۳۰۰۰ نیروی محیط‌بان وجود دارد.»

وی افزود که سازمان محیط زیست دیپلم و فوق‌دیپلم را استخدام می‌کند و پس از دو سال آموزش در آموزشکده محیط‌بانی، وارد خدمت می‌شوند. این در حالی است که پیش‌تر این آموزشکده وجود نداشت و محیط‌بان‌ها بدون آموزش استخدام می‌شدند.

معضل نبود شاهد در پرونده‌ها

یکی دیگر از گره‌های کور در پرونده‌های محیط‌بانان، مسئله شاهد است. کلانتری با طرح این پرسش که «وسط جنگل از کجا می‌توان شاهد پیدا کرد؟» به این معضل اشاره کرد. او توضیح داد که وقتی نیمه‌شب در جنگل، کوه یا دشت، شکارچی دزد با محیط‌بان درگیر می‌شود، اگر شکارچی کشته شود، فرار می‌کند و می‌رود و محیط‌بان نمی‌تواند شاهدی برای دفاع از خود پیدا کند.

«به دلیل نقص قوانین، سندیت گفته‌های جنگلبان زیر سوال می‌رود. آن‌ها معمولاً تنها هستند، دو نفر در یک پاسگاه با فاصله ۲۰۰ کیلومتر از شهر. کسی آن‌جا نیست که بتواند شهادت دهد.»

او تأکید کرد که قوانین در این زمینه ناقص هستند و سندیت گفته‌های محیط‌بانان زیر سؤال می‌رود.

ضرورت همسان‌سازی قوانین با نیروهای انتظامی

کلانتری در پایان گفت که قوانین و لوایح مربوط به محیط‌بانان تنظیم شده و مفاد قانونی وجود دارد. او تأکید کرد که محیط‌بانان برای استفاده از اسلحه باید همانند نیروهای انتظامی باشند. در حال حاضر، وقتی نیروی انتظامی در حین انجام وظیفه از اسلحه خود استفاده می‌کند، محاکمه نمی‌شود، اما این قانون شامل محیط‌بانان نمی‌شود.

«در این شرایط قانونی، محیط‌بان مجبور است چشم خود را ببندد تا شکارچی شکار خود را انجام دهد و برود و در این حالت قادر به انجام وظیفه نیست. اگر محیط‌بان متعهد باشد و وظیفه خود را انجام دهد، احتمال کشته شدن او بین ۸۰ تا ۹۰ درصد است.»

او نتیجه گرفت که قانون، حمایت لازم را از محیط‌بانان ندارد و این وضعیت، انجام وظیفه را برای آن‌ها بسیار دشوار و پرخطر می‌سازد.