یادداشت‌های علم: افتتاح اسکله عظیم خارک و جاه‌طلبی‌های ایران در خلیج فارس

افتتاح اسکله عظیم نفتی خارک

صبح روز شنبه، ۱۳ آبان ۱۳۵۱، اسدالله علم به همراه شاهنشاه برای افتتاح اسکله جدید بارگیری نفت به جزیره خارک سفر کردند. این اسکله که قادر به پذیرش کشتی‌های نفتکش تا ظرفیت پانصد هزار تن است، نقطه عطفی در توسعه زیرساخت‌های نفتی ایران محسوب می‌شد. در زمان بازدید، بزرگترین نفتکش جهان با ظرفیت ۳۷۰ هزار تن در این اسکله پهلو گرفته بود که به گفته علم، «قلعه مواج عجیبی» بود و دارای سی متر آب‌خور بود.

علم در یادداشت‌های خود به وجود اسکله دیگری در خارک اشاره می‌کند که پیش از این برای کشتی‌های تا دویست هزار تن ساخته شده بود و می‌توانست همزمان ده کشتی را پذیرا باشد. این بازدید در هوایی بسیار طوفانی و نامساعد انجام شد.

در این اسکله بزرگترین کشتی نفتکش امروز دنیا به ظرفیت ۳۷۰ هزار تن پهلو گرفته بود. قلعه مواج عجیبی بود. سی متر آب خور دارد، یعنی وقتی پر شد به زیر آب فرو می‌رود.

در ضیافت ناهار، نخست‌وزیر، وزرا، رؤسای مجلسین و سفرای کشورهای عضو کنسرسیوم نفت شامل هلند، فرانسه، آمریکا و انگلیس حضور داشتند که نشان‌دهنده اهمیت بین‌المللی این پروژه بود.

بازدید از نیروی دریایی و ابتکارات شاه

پس از ظهر، شاهنشاه و هیئت همراه از نیروی دریایی مستقر در خارک بازدید کردند. هلیکوپترهای نیروی دریایی مانورهای چشمگیری انجام دادند و دقت بالایی در تیراندازی از خود نشان دادند. علم به ابتکار شاه در تجهیز نیروی دریایی به هلیکوپترهای مجهز به موشک اشاره می‌کند؛ ابتکاری که در ابتدا با مخالفت کارشناسان مواجه شده بود.

شاهنشاه می‌فرمودند: اگر یک کشتی من غرق شد، سی میلیون دلار اقلاً ارزش دارد و یک هلیکوپتر یک میلیون دلار. به علاوه که بیشتر و بهتر و سریعتر می‌تواند مانور بکند. حالا همه خبرگان، نظر صائب شاه را تأیید می‌کنند.

این دیدگاه شاه مبنی بر برتری هلیکوپترهای موشک‌انداز از نظر هزینه و قابلیت مانور، در نهایت مورد تأیید کارشناسان قرار گرفت. شام در باشگاه افسران نیروی دریایی صرف شد و فرمانده نیروی دریایی به مناسبت چهلمین سالگرد تأسیس نیروی دریایی نطقی ایراد کرد. شاهنشاه نیز در پاسخ، به طور تلویحی به جاه‌طلبی‌های ایران در خلیج فارس و اقیانوس هند اشاره کردند که به گفته علم، «باعث غرور و سربلندی» بود.

علم بر اهمیت تعامل و اختلاط بیشتر افسران با مقامات در تمامی پایگاه‌های نظامی تأکید می‌کند و این امر را در آن زمان ناکافی می‌داند.

گفتگوهای سیاسی و انتخابات آمریکا

در پایان روز، علم و شاهنشاه به گفتگو درباره سیاست جهانی و انتخابات آمریکا پرداختند. علم در این گفتگو، نقش نیکسون در انتخابات را به گونه‌ای توصیف می‌کند که گویی مسئله، نه رقابت دو فرد، بلکه «پرستیژ و عظمت و بزرگی آمریکا» در برابر «یک فرد تهی مغز به نام مک‌گاورن» است. شاهنشاه نیز این دیدگاه را تأیید کردند.

علم در پایان یادداشت‌های خود، به وضعیت روحی خود اشاره می‌کند و با تعجب از اینکه چگونه در میان این همه فشار و مسئولیت «دیوانه نمی‌شود»، به نگارش خاطراتش ادامه می‌دهد.