برنامه ایران برای بازگرداندن ۲ میلیون تبعه غیرمجاز و انسداد مرزهای شرقی

میزبانی ۴۴ ساله و چالش‌های کنونی

جمهوری اسلامی ایران از ۶ دی‌ماه ۱۳۵۸، همزمان با حمله ارتش سرخ شوروی به افغانستان، میزبان مهاجران افغانستانی بوده است. این میزبانی ۴۴ ساله، با وجود تلاطم‌های سیاسی و حاکمیتی در کشورهای همسایه شرقی، ایران را به مقصدی اصلی برای مهاجران تبدیل کرده است. با این حال، افزایش چشمگیر جمعیت مهاجران غیرمجاز، همراه با فشارهای ناشی از تحریم‌ها و ناترازی‌ها، مشکلات زیرساختی و اجتماعی متعددی را برای کشور ایجاد کرده است. این چالش‌ها، ساماندهی حضور مهاجران را به یک اولویت اجتناب‌ناپذیر تبدیل کرده است.

تسریع روند خروج اتباع غیرمجاز

فرآیند خروج اتباع غیرمجاز از آغاز به کار دولت چهاردهم به طور جدی دنبال شده و پس از جنگ اخیر، شتاب بیشتری گرفته است. وزیر کشور اعلام کرد:

«تاکنون بیش از یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر از اتباع خارجی غیرمجاز از ایران خارج شده‌اند که بیش از ۷۰ درصد آنان به ‌صورت خودمعرف و داوطلبانه کشور را ترک کرده‌اند.»

اسکندر مؤمنی با تأکید بر سابقه تاریخی مشترک با همسایگان، از جمله افغانستان، اظهار داشت که این به معنای چشم‌پوشی از قوانین نیست و ایران ظرفیت پذیرش این حجم از اتباع را ندارد. وی افزود که رئیس مرکز امور اتباع و مهاجران خارجی نیز در این سفر او را همراهی می‌کند تا بررسی‌های لازم انجام شود و روند بازگشت اتباع غیرمجاز با رویکردی انسانی و قانونی پیگیری شود.

پیشرفت در انسداد مرزها

بازدید از پروژه‌های انسداد مرزی در خراسان رضوی، یکی از برنامه‌های اصلی وزیر کشور بود. طرح انسداد مرزها با هدف مدیریت و نظارت کامل بر مرزها، جلوگیری از قاچاق و ورود تروریست‌ها، و بهینه‌سازی مدیریت تردد از مرزها در دستور کار «کارگروه ویژه مرز» شورای امنیت کشور قرار گرفته است.

وزیر کشور در این بازدید اعلام کرد:

• نصب ۱۳۰ کیلومتر دیوار مرزی: این دیوارها در استان‌های خراسان جنوبی و رضوی نصب شده‌اند.
• زیرسازی برای ۱۸۵ کیلومتر: زیرسازی لازم برای ادامه پروژه به پایان رسیده است.
• اجرای پروژه توسط ارتش: این پروژه بخشی از طرح بزرگ انسداد مرزی است که شامل دیوار، سامانه‌های الکترونیکی و تجهیزات اپتیکی خواهد بود.

مؤمنی تأکید کرد که یکی از مشکلات اصلی، بازگشت دوباره بخشی از اتباع پس از خروج است و بنابراین، مرزها باید به طور کامل مسدود شوند تا امنیت پایدار ایجاد شده و ورود اشرار و قاچاق مواد مخدر کاهش یابد.

کارایی انسداد مرزها و چشم‌انداز آینده

وزیر کشور درباره میزان کارایی فرآیند انسداد مرزها گفت:

«در این بخش از مرز که تکمیل شده یا در هر جایی که نصب دیوارها به اتمام رسیده، ۷۰ تا ۸۰ درصد ترددها کنترل شده است.»

وی ابراز امیدواری کرد که تمام مرزهای پیش‌بینی‌شده در این گام تکمیل شوند. ایران در مرحله‌ای حساس از مدیریت مهاجرت اتباع غیرمجاز قرار دارد؛ از یک سو با خروج اتباع و انسداد مرزها به دنبال کنترل اوضاع است و از سوی دیگر می‌کوشد این روند را با رعایت شأن انسانی مهاجران پیش ببرد. انتظار می‌رود تا پایان سال، صدها هزار نفر دیگر به کشورشان بازگردند و بخش مهمی از مرزهای شرقی ایران به طور کامل مسدود شود.

آمار اتباع خارجی در ایران

آمارهای متفاوتی درباره تعداد اتباع خارجی در ایران اعلام شده است. بر اساس اظهارات اسکندر مؤمنی در آذرماه سال گذشته، حداقل ۶ میلیون اتباع خارجی در ایران حضور دارند که بخشی از آنان غیرمجاز هستند.

نادر یاراحمدی، رئیس مرکز امور اتباع و مهاجران خارجی وزارت کشور، در ۲۰ مردادماه امسال، آمار اتباع غیرمجاز افغانستانی تا سال گذشته را ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر اعلام کرد. وی افزود که ۲ میلیون نفر دیگر نیز که اعتبار برگه‌های سرشماری‌شان تا ۳۰ اسفند سال گذشته به پایان رسیده بود، از سال گذشته به تعداد اتباع غیرمجاز اضافه شده‌اند. بر این اساس، تعداد اتباع غیرمجاز در کشور به ۴ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر افزایش یافته است.

با کنار هم قرار دادن این آمارها، می‌توان گفت:

• جمعیت کل اتباع خارجی در ایران: حدود ۶ میلیون نفر
• تعداد اتباع فاقد مدارک قانونی اقامت: بیش از ۴ میلیون نفر

وزیر کشور اعلام کرده است که از ۴ میلیون نفر اتباع غیرمجاز، یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر تاکنون از کشور خارج شده‌اند و بر اساس برنامه‌ریزی‌ها، ۸۰۰ هزار نفر دیگر تا پایان سال از کشور خارج خواهند شد.