چالش تامین مواد اولیه؛ درد مشترک هنرمندان صنایع دستی فارس

جایگاه برجسته صنایع دستی فارس

استان فارس در زمینه صنایع دستی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. شیراز به عنوان شهر جهانی صنایع دستی و آباده به عنوان شهر جهانی منبت شناخته شده‌اند. علاوه بر این، دست‌بافته‌های داری، شیشه‌گری، حصیر و رواربافی این استان نیز به ثبت ملی رسیده‌اند.

• از ۱۲۰ رشته صنایع دستی شناسایی شده، ۸۹ رشته در فارس فعال است.
• بیش از ۳۳ هزار صنعتگر دارای مجوز به صورت فردی و کارگاهی در این استان مشغول به فعالیت هستند.

معضل تامین مواد اولیه: درد مشترک هنرمندان

حسین همتی، رئیس اتحادیه صنایع دستی استان فارس، مشکل تامین مواد اولیه را «معضل» اصلی هنرمندان می‌داند. این مشکل حتی رشته‌های بومی شیراز را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

«هنرمندان صنایع دستی فارس در بیشتر رشته‌ها حتی رشته‌های بومی شیراز، با مشکل تامین مواد اولیه مواجه هستند، مساله‌ای که حالا حسین همتی رئیس اتحادیه صنایع دستی استان آن را «معضل» می‌خواند و معتقد است که باید آن را چاره کرد.»

سید احمد حمیدی، قلم‌زن چیره‌دست شیرازی، تاکید می‌کند که اگر اصفهان در تامین مواد اولیه توقف کند، فعالیت برخی رشته‌های صنایع دستی فارس نیز متوقف خواهد شد. او به نبود کارگاه نورد ورق نقره در شیراز اشاره می‌کند، در حالی که اصفهان در هر راسته صنایع دستی، گاراژهایی برای تامین مواد اولیه دارد.

غلام فلاح‌پور، خاتم‌کار با ۴۰ سال سابقه و دارنده هشت نشان ملی، نیز تامین مواد اولیه را یکی از مشکلات اساسی صنایع دستی فارس می‌داند. او پیشنهاد داده است که با انعقاد قرارداد با اتحادیه صنایع دستی اصفهان، مواد اولیه با ۲۰ تا ۲۵ درصد قیمت ارزان‌تر تامین شود.

ریشه‌یابی فقدان زنجیره تامین

ریشه نبود زنجیره تامین مواد اولیه در فارس به دو عامل اصلی بازمی‌گردد:

• عدم شاگردپروری: به گفته استاد احمد حمیدی، صنعتگران گذشته شیراز در فرآوری و تامین مواد اولیه شاگردپروری نکرده‌اند و امروز با فقدان فعالان کاربلد در این زمینه مواجه هستیم.
• تعدد رشته‌ها و پراکندگی هنرمندان: مجید سلیمی، سرپرست صنایع دستی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس، معتقد است که تعدد رشته‌ها و کمتر بودن تعداد هنرمندان در بسیاری از رشته‌ها، توجیه اقتصادی برای شکل‌گیری زنجیره تامین را از بین برده است. برخلاف اصفهان که جمعیت هنرمندان یک رشته مانند قلم‌زنی بالا است و تامین مواد اولیه آسان‌تر صورت می‌گیرد.

رضا شیشه‌گر، هنرمند کاشی هفت‌رنگ، نیز به از بین رفتن زنجیره کارگاه‌های تولید کاشی در شیراز اشاره می‌کند که فعالیت هنرمندان را محدود کرده است.

راهکارهای پیش‌رو

مسئولان، اتحادیه‌ها و هنرمندان صنایع دستی فارس در تلاش برای یافتن راهکارهایی برای حل این معضل هستند:

• تفاهم‌نامه با صنعتگران بوانات: معاونت صنایع دستی فارس با یکی از صنعتگران بوانات تفاهم‌نامه‌ای امضا کرده تا مشکل تامین چوب صنایع دستی چوبی را حل کند. این تفاهم‌نامه شامل تامین و فرآوری چوب گردو در بوانات و ارائه آن به هنرمندان با ۳۰ تا ۳۵ درصد قیمت ارزان‌تر است.
• خرید عمده از اصفهان: مسئول میز خاتم به دنبال برنامه‌ای مشابه برای تامین نیازهای خاتم‌کاران از اصفهان با نظم و قیمت بهتر است.
• سرمایه‌گذاری برای خرید از سرمنشا: حسین همتی، رئیس اتحادیه صنایع دستی فارس، بر لزوم سرمایه‌گذاری برای خرید مستقیم مواد اولیه از سرمنشا تاکید دارد. به عنوان مثال، تامین مس مورد نیاز قلم‌زنان از مس سرچشمه.

همتی هشدار می‌دهد که واردات چوب و فلز و صادرات پشم خام گوسفند، قیمت تمام شده محصولات را افزایش داده و توان خرید مردم را کاهش داده است. او از دولت برای حمایت از هنرمندان صنایع دستی در این زمینه درخواست کمک کرده است.

اتحادیه صنایع دستی فارس، همراه با میزهای تخصصی و هنرمندان، در حال بررسی و اجرای راهکارهای مختلف برای حل این مشکل هستند و از ایده‌های جوانان و تجربیات پیشکسوتان بهره می‌برند.