تنش‌های مغرب و الجزایر؛ از دعوت به گفت‌وگو تا جنگ سایبری در شبکه‌های اجتماعی

واکنش‌های گسترده در شبکه‌های اجتماعی

دعوت «محمد ششم»، پادشاه مغرب، از الجزایر برای گفت‌وگو، بازتاب چشمگیری در شبکه‌های اجتماعی داشته است. بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده، در تاریخ ۲۹ ژوئیه، حدود ۴۰۰ هزار پست و پیام با کلیدواژه‌های مرتبط با این دعوت منتشر شد که نشان‌دهنده توجه بالای کاربران مغربی و الجزایری به این موضوع است.

• تنوع لحن: تحلیل‌ها نشان می‌دهد که لحن مطالب منتشرشده متفاوت بوده؛ برخی با رویکردی مثبت از این فراخوان استقبال کرده‌اند، در حالی که برخی دیگر لحنی منفی داشته‌اند.
• حساب‌های فعال: بخش قابل توجهی از این محتواها توسط حساب‌های کاربری فعال الجزایری و مغربی، به‌ویژه در پلتفرم «ایکس» (توییتر سابق)، منتشر شده‌اند.

جنگ سایبری و اطلاعات گمراه‌کننده

دعوت اخیر مغرب، تنها به واکنش‌های لحظه‌ای محدود نشد، بلکه در چارچوب روندی طولانی از فعالیت‌های دیجیتال قرار گرفت که پیش از این آغاز شده و همچنان ادامه دارد. طی سال‌های گذشته، شبکه‌های اجتماعی شاهد انتشار گسترده محتوای گمراه‌کننده، اخبار جعلی و روایت‌های متناقض میان کاربران دو کشور بوده‌اند.

این نوع محتوای جهت‌دار با هدف تخریب تصویر طرفین و ایجاد بی‌ثباتی داخلی از طریق انتشار اخبار جعلی و تحریک مداوم منتشر می‌شود که منجر به افزایش چشمگیر تعامل کاربران در قالب نظرات، بازنشرها و بحث‌های تند و پرتنش شده است.

این وضعیت با تبادل اتهامات متقابل همراه بوده؛ هر طرف، دیگری را به راه‌اندازی جنگ سایبری سازمان‌یافته متهم می‌کند که هدف آن تخریب وجهه و تأثیر منفی بر ثبات سیاسی و اجتماعی است. این تقابل دیجیتال شامل استفاده از حساب‌های کاربری جعلی، ربات‌های اینترنتی و انتشار اسناد ساختگی برای دامن زدن به تنش‌ها می‌شود.

کارزارهای سازمان‌یافته تخریب

این کارزارهای سازمان‌یافته که از طریق حساب‌های متعدد با هدف تخریب صورت می‌گیرند، پدیده‌ای تازه نیستند و با هرگونه تنش سیاسی میان مغرب و الجزایر بار دیگر ظهور می‌کنند. ادعاهای مطرح‌شده در این فضا، طیف گسترده‌ای از مطالب را در بر می‌گیرد:

• ادعاهای سیاسی: مرتبط با اختلافات دیپلماتیک ریشه‌دار.
• ادعاهای اقتصادی: گمراه‌کننده و هدف قرار دادن وضعیت داخلی هر کشور.
• اتهامات متقابل: درباره مسائل حساس منطقه‌ای، به‌ویژه پرونده صحرای غربی.

این فعالیت مستمر دیجیتال، نه‌تنها به تشدید قطب‌بندی سیاسی منجر شده، بلکه به شکل‌گیری گفتمانی خصمانه و متقابل انجامیده که شبکه‌های اجتماعی را از بستری برای انتقال اخبار به صحنه‌ای برای امتداد اختلافات سیاسی تبدیل کرده است.

انتشار ویدئوهای گمراه‌کننده

پس از دعوت مغرب، چندین ویدئوی گمراه‌کننده در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد:

ویدئوی رئیس‌جمهور الجزایر

کاربران ویدئویی را منتشر کردند که ادعا می‌شد واکنش «عبدالمجید تبون»، رئیس‌جمهور الجزایر، به دعوت پادشاه مغرب را نشان می‌دهد. اما بررسی‌ها نشان داد که این ویدئو مربوط به تاریخ ۹ آگوست ۲۰۲۱ است و واکنش تبون به دعوت محمد ششم در سخنرانی سالروز به سلطنت رسیدنش در تاریخ ۳۰ ژوئیه ۲۰۲۱ را نشان می‌دهد.

تبون در آن زمان اعلام کرده بود که الجزایر در خصوص اقدامات سفیر مغرب در سازمان ملل، هیچ پاسخی از رباط دریافت نکرده است. وی تأکید کرد که بحران فعلی مهم‌ترین مسئله است، به‌ویژه پس از اظهارات «عمر هلال»، دیپلمات مغربی، که الجزایر آن را «بسیار خطرناک» توصیف کرده بود.

ویدئوی نماینده پارلمان مغرب

ویدئوی دیگری منتشر شد که ادعا می‌شد درخواست یک نماینده پارلمان مغرب از الجزایر برای بخشش و گذشت از بی‌توجهی به دعوت گفت‌وگو را نشان می‌دهد. اما بررسی‌ها توسط پایگاه «مسبار» نشان داد که این ویدئو مربوط به سخنرانی «محمد اوزین»، نایب رئیس پارلمان مغرب، در هفدهمین نشست اتحادیه مجالس کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی در ژانویه ۲۰۲۳ در الجزایر است.

ویدئوی بودجه صحرای غربی

اخیراً ویدئویی منتشر شد که ادعا می‌شد سخنان عبدالمجید تبون درباره صرف بودجه هنگفت برای صحرای غربی است. در این ویدئو، تبون می‌گوید: «من با تعیین سرنوشت صحرای غربی موافقم... ما ثروت قارون را در راه آن خرج کردیم.» اما بررسی‌ها نشان داد که این ویدئو از سیاق اصلی خود خارج و تحریف شده است. نسخه کامل و اصلی این ویدئو که در تاریخ ۱۹ ژوئیه منتشر شده، نشان می‌دهد که تبون در واقع درباره هزینه‌های سنگین در بخش تولید و واردات خودرو در الجزایر صحبت می‌کرد، نه درباره صحرای غربی.

منازعه صحرای غربی و تأثیر آن در شبکه‌های اجتماعی

مسئله صحرای غربی یکی از پیچیده‌ترین منازعات منطقه‌ای در شمال آفریقا است. این منطقه حدود ۶۰۰ هزار نفر جمعیت دارد و از سوی سازمان ملل متحد به‌عنوان یکی از مناطق فاقد خودمختاری طبقه‌بندی شده است. بخش اعظم این سرزمین تحت کنترل مغرب قرار دارد، در حالی که جبهه پولیساریو، با حمایت الجزایر، بر مناطق شرقی آن تسلط دارد و خواستار استقلال کامل است.

ریشه‌های منازعه

ریشه‌های این منازعه به سال ۱۹۷۵ بازمی‌گردد که اسپانیا از مستعمره پیشین خود عقب‌نشینی کرد و این اقدام به آغاز درگیری مسلحانه میان مغرب و جبهه پولیساریو انجامید. در سال ۱۹۹۱، توافقی برای آتش‌بس با میانجی‌گری سازمان ملل متحد به امضا رسید که شامل وعده‌ای برای برگزاری همه‌پرسی تعیین سرنوشت بود که تاکنون عملی نشده است. با ادامه بن‌بست در مذاکرات، جبهه پولیساریو در سال ۲۰۲۰ پایان آتش‌بس را اعلام کرد و مغرب را به نقض آن متهم ساخت.

بازتاب در شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی شاهد موج گسترده‌ای از اطلاعات و تصاویر گمراه‌کننده مرتبط با منازعه صحرای غربی بوده‌اند. بر اساس بررسی‌ها، از سال گذشته تا ۱۹ آگوست جاری، محتوای مربوط به صحرای غربی با استقبال گسترده‌ای مواجه شده و میزان مشاهده آن به حدود ۱۴ میلیون بار رسیده است که از این میان، ۱۲ میلیون مورد تنها از طریق شبکه‌های اجتماعی ثبت شده‌اند.

در پی دعوت اخیر پادشاه مغرب برای گفت‌وگو با الجزایر، مطالب مرتبط با مسئله صحرای غربی در روزهای ۲۹ و ۳۰ ژوئیه با مجموع مشاهده قابل توجهی مواجه شدند که حدود ۱.۴ میلیون بار برآورد شده است.