درگذشت شهرزاد، هنرمند پیشگام سینمای ایران در فقر و تنهایی

زندگی و کارنامه هنری شهرزاد

شهرزاد در سال ۱۳۲۹ در تهران متولد شد و دوران کودکی خود را در فقر گذراند. او در نوجوانی وارد دنیای تئاتر و سپس سینما شد. اولین حضور مهم او در سینما، بازی در فیلم «قیصر» به کارگردانی مسعود کیمیایی بود که در آن با بهروز وثوقی همبازی شد و به چهره‌ای شناخته‌شده تبدیل گشت.

پس از آن، با ایفای نقش در فیلم‌های کارگردانانی چون امیر نادری و کامران شیردل، شهرت بیشتری کسب کرد. شهرزاد همچنین از اولین کارگردانان زن تاریخ سینمای ایران بود. او پس از ساخت چند فیلم کوتاه، فیلم بلند «مریم و مانی» را با تهیه‌کنندگی پوری بنایی ساخت که از نخستین فیلم‌های ایرانی با قهرمان زن محسوب می‌شود.

در همان سال‌ها، داستان‌های کوتاه و اشعار شهرزاد نیز در انتشارات و مجلات مختلف به چاپ رسید.

سال‌های پس از انقلاب و بازگشت به وطن

پس از انقلاب، شهرزاد ناگهان ناپدید شد. در سال ۱۳۶۴، در حالی که تقریباً همه چیز خود را از دست داده بود، به آلمان مهاجرت کرد و به مدت هفت سال در آنجا زندگی کرد.

در بخشی از مستند «شهرزاد» ساخته مهران زینت‌بخش، او دلیل بازگشتش به ایران را «نداشتن تاب و توان دوری از ایران» عنوان می‌کند و می‌گوید: «دکترم گفت درد تو درد وطنه!»

پس از هفت سال، شهرزاد به ایران بازگشت. به دلیل فقر مالی، او مجبور شد در شهرهای مختلفی از جمله شمال ایران، کرمان، طبس و روستاهای اطراف زندگی کند.

نامهربانی سینما با اهالی‌اش

در مستند «شهرزاد»، همایون ارشادی در گفتگویی با او، شهرزاد را بابت منفعل بودن نقد می‌کند و از او می‌خواهد به جای اعتراض، به کارهای دیگری مشغول شود. ارشادی در این گفتگو اشاره می‌کند: «آقای کریمی هم بعد از انقلاب حق کارکردن نداشت، اما فکرش کار کرد و رفت کارهای دیگری کرد.»

شهرزاد در پاسخ می‌گوید:

«ما گلدوزی کردیم، خیاطی کردیم، فروشندگی کردیم و... دخل و خرجمان با هم نمی‌خورد و مجبور بودیم تهران را ترک کنیم.»

این وضعیت، پرسش‌هایی را درباره مسئولیت جامعه هنری و سینمای ایران در قبال هنرمندانی که روزگاری برای آن زحمت کشیده‌اند، مطرح می‌کند. شهرزاد، زنی که از دل فقر در لاله‌زار راهی برای خود گشود و به یکی از اولین کارگردانان زن تاریخ سینمای ایران تبدیل شد، در سال‌های پایانی عمر خود در تنهایی و فقر به سر برد.

در روزگاری که صحنه‌های تئاتر و پرده‌های سینما جولانگاه افراد بی‌ربط به هنر شده است، این سوال مطرح می‌شود که چرا هیچ‌کس سراغی از هنرمندی چون شهرزاد نگرفت؛ زنی که با وجود تمام درماندگی‌ها، تاب دوری از وطنش را نداشت و «دردش درد وطن بود».