خبر کامل
دالان زنگزور؛ فرصت یا تهدید برای ایران؟
توافق اخیر «زنگزور» میان آذربایجان و ارمنستان با میانجی‌گری آمریکا، فصل جدیدی را در ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی گشوده است. این توافق، که جزئیات آن هنوز به طور کامل مشخص نیست، سایه خود را بر سیاست‌های منطقه‌ای ایران افکنده و واکنش‌های متفاوتی را در داخل کشور برانگیخته است.
دالان زنگزور: ابعاد یک توافق جدید
بر اساس توافق جدید، یک مسیر ارتباطی مستقیم میان جمهوری آذربایجان و نخجوان از طریق خاک ارمنستان ایجاد می‌شود که به «دالان زنگزور» شهرت یافته است. واشنگتن در این مذاکرات نقش فعالی ایفا کرده و این کریدور را برای مدت ۹۹ سال اجاره کرده است. آمریکا این اقدام را گامی مهم در جهت «صلح پایدار» در قفقاز می‌داند.
در ایران، این توافق دو دیدگاه متضاد ایجاد کرده است:
- نگرانی عمومی: بخشی از افکار عمومی، این دالان را تهدیدی برای مرز زمینی حیاتی ایران با ارمنستان و دسترسی به اروپا می‌دانند. این نگرانی‌ها شامل محدود شدن ترانزیت کالا، دشوار شدن حمل‌ونقل و کاهش دسترسی مستقیم ایران به قفقاز و اروپا است. سابقه تاریخی و حساسیت ایرانیان نسبت به جدایی بخش‌هایی از کشور در گذشته، به ویژه در شمال‌غرب، این نگرانی‌ها را تشدید کرده است.
- تأکید دولت: دولت ایران بر حفظ منافع ملی و روابط پایدار با ایروان تأکید دارد و معتقد است مرز ایران و ارمنستان محفوظ خواهد ماند و هیچ مانعی برای مبادلات تجاری ایجاد نمی‌شود.
موضع رسمی ایران در قبال زنگزور
مقامات ایرانی با تأکید بر حفظ منافع ملی، به نگرانی‌ها پاسخ داده‌اند:
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور: «در این خصوص مشکلی پیش نمی‌آید. این راه ما با ارمنستان برقرار است و به آمریکا ارتباطی ندارد. آمریکا نمی‌تواند این کریدور را بر روی ایران ببندد، زیرا این اتفاق به ضرر خود ارمنستان نیز خواهد بود.»
رئیس‌جمهور همچنین تأکید کرد که توافقات لازم با ارمنستان از پیش انجام شده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه: «بحث مداخلات خارجی خط‌قرمز ما است. به‌هیچ‌عنوان مداخله خارجی و حضور نیروهای فرامنطقه‌ای را مفید نمی‌دانیم و معتقدیم که این موضوع موجب پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک می‌شود.»
بقایی افزود که مقامات ارمنستان صراحتاً اعلام کرده‌اند بازسازی مسیر ریلی با مشارکت شرکت‌های ارمنستانی و یک شرکت آمریکایی که طبق قوانین ارمنستان ثبت می‌شود، صورت خواهد گرفت و هیچ نیروی نظامی خارجی در امتداد مرزهای ارمنستان و آذربایجان مستقر نخواهد شد.
سفر رئیس‌جمهور به ایروان: پیامی عملی
هم‌زمان با این بحث‌ها، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در تاریخ ۲۸ مردادماه به ارمنستان سفر کرد و در دیدار با مقامات ایروان، چندین قرارداد اقتصادی و همکاری امضا کرد. این سفر به عنوان نشانه‌ای از پافشاری تهران بر روابط نزدیک با ارمنستان و تلاش برای رفع نگرانی‌های عمومی تفسیر شده است.
پزشکیان پس از نشستی ۹۰ دقیقه‌ای با پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، در حساب کاربری خود در شبکه ایکس نوشت:
«در نشست با نخست‌وزیر ارمنستان تاکید کردم باور دولت جمهوری اسلامی ایران حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی ارمنستان و تداوم روابط صمیمانه میان دو کشور است و نگرانی‌های ما در ارتباط با حضور نیروهای ثالث در نزدیکی مرزهای مشترک باید به‌طور کامل برطرف شود.»
امضای قراردادهای حمل‌ونقل و اقتصادی در جریان این سفر، نشان‌دهنده تلاش دولت چهاردهم برای اثبات پایداری روابط با ارمنستان، به ویژه پس از انتقادات گسترده افکار عمومی، است.
فرصت یا تهدید؟ دیدگاه‌های کارشناسی
کارشناسان نظرات متفاوتی درباره توافق زنگزور دارند:
- برخی آن را فرصتی برای توسعه تجارت منطقه‌ای می‌دانند.
- برخی دیگر، آن را ابزاری برای افزایش نفوذ ترکیه و آذربایجان و کاهش نقش ایران در کریدور شمال–جنوب تفسیر می‌کنند.
حضور آمریکا در این توافق، از نگاه برخی تحلیلگران، تلاشی برای تنظیم موازنه قدرت به سود آنکارا–باکو و محدود کردن نفوذ ایران در مسیرهای ترانزیتی به اروپا است.
مسیرهای آینده ایران و قفقاز
ایران برای حفظ جایگاه خود، بر توسعه مسیرهای جایگزین متمرکز شده است، از جمله:
- تقویت کریدور شمال–جنوب.
- اتصال ریلی و جاده‌ای به ارمنستان.
- استفاده از بنادر خزر برای دسترسی به روسیه.
توافق زنگزور، آزمونی تازه برای دیپلماسی و ژئوپلیتیک ایران محسوب می‌شود. در حالی که شهروندان با دیده تردید به آن می‌نگرند، دولت تلاش می‌کند با بهره‌گیری از ابزارهای سیاسی و اقتصادی، اطمینان دهد که منافع ملی کشور محفوظ خواهد ماند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
