چهارشنبه سیاه: روزی که جورج سوروس پوند بریتانیا را به زانو درآورد

سیستم پولی اروپا (ERM) و ورود بریتانیا

سیستم پولی اروپا (ERM) که از سال ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۸ فعال بود، قراردادی میان کشورهای بازار مشترک اروپا برای تنظیم روابط بین سیستم‌های پولی اعضا بود. هدف اصلی این سیستم، تثبیت نرخ ارزها و جلوگیری از نوسانات شدید بود. در این سیستم، نرخ ارزها به مارک آلمان، قوی‌ترین و پایدارترین ارز آن زمان اروپا، هم‌ارز می‌شد. اگر نوسانات ارزی از محدوده مجاز خارج می‌شد، بانک مرکزی کشور مربوطه موظف به مداخله در بازار بود.

بریتانیا در ابتدا از پیوستن به ERM خودداری کرد تا سیاست پولی مستقل و انعطاف‌پذیری داشته باشد. با این حال، در سال ۱۹۹۰، تحت رهبری مارگارت تاچر، بریتانیا به عنوان بخشی از تعهد خود به یکپارچگی اروپا، به این سیستم پیوست.

شرط‌بندی جورج سوروس علیه پوند

جورج سوروس، سرمایه‌گذار و مدیر صندوق پوشش ریسک کوانتوم، از منتقدان سیاست‌های بانک انگلستان بود و موقعیت بریتانیا در ERM را متزلزل می‌دید. او معتقد بود که پوند باید کاهش ارزش یابد یا بریتانیا باید سیستم را ترک کند. سوروس شرط‌بندی خود را علیه پوند به صورت چراغ خاموش آغاز کرد و زمانی که سرمایه او به یک میلیارد دلار رسید، به چهره‌ای شناخته‌شده در این جنبش تبدیل شد.

روش کار سوروس به این صورت بود که با پیش‌بینی کاهش ارزش پوند، به صورت استقراضی پوند را می‌فروخت و سپس در قیمتی پایین‌تر آن را بازخرید می‌کرد. او میلیاردها پوند از بانک‌های مختلف قرض گرفت و آن‌ها را در ازای ارزهای دیگر مانند مارک آلمان یا دلار آمریکا فروخت. این اقدام، تقاضای عظیمی برای ارزهای دیگر و عرضه هنگفتی از پوند ایجاد کرد که به شدت ارزش پوند را در بازار کاهش داد.

مقاومت دولت بریتانیا و بانک انگلستان

در مقابل، دولت بریتانیا و بانک انگلستان تلاش کردند تا با افزایش نرخ بهره و خرید مجدد پوند از بازار، ارزش پول ملی خود را تثبیت کنند. در ۱۶ سپتامبر ۱۹۹۲، آن‌ها نرخ بهره را ابتدا از ۱۰ درصد به ۱۲ درصد و سپس تا ۱۵ درصد افزایش دادند. همچنین، میلیاردها پوند از ذخایر ارزی خارجی خود را صرف خرید مجدد پوند از دلالانی مانند سوروس کردند.

اما سوروس در پاسخ، شرط‌بندی خود را بزرگ‌تر کرد و مجموع سرمایه خود را از ۱.۵ میلیارد دلار به ۱۰ میلیارد دلار در اواسط سپتامبر رساند.

پیامدهای چهارشنبه سیاه

در نتیجه اقدامات سوروس، ارزش پوند حدود ۱۵ درصد در برابر مارک و ۲۵ درصد در برابر دلار کاهش یافت. سوروس از این شرط‌بندی موفق، حدود یک میلیارد دلار سود به دست آورد.

«چهارشنبه سیاه» یکی از عجیب‌ترین و پرپیامدترین رویدادها در تاریخ بازارهای مالی جهانی به شمار می‌رود. رویدادی که نشان‌دهنده قدرت و تاثیر دلالانی مانند سوروس در بازارهای جهانی بود، که می‌توانستند با شرط‌بندی‌های خود دولت‌ها و بانک‌های مرکزی را به چالش بکشند و شکست دهند.

این رویداد، جورج سوروس را به ثروتی عظیم رساند، اما همچنین به دلیل نقشش در چهارشنبه سیاه، بدنامی‌هایی را برای او به همراه داشت. در حالی که برخی او را نابغه‌ای در بازارهای مالی می‌دانستند، برخی دیگر او را دلال حریص و بی‌رحمی می‌خواندند که از ضعف سیستم به نفع خود بهره‌برداری کرده و به میلیون‌ها نفر آسیب رسانده است. سوروس همچنین متهم به داشتن انگیزه‌های سیاسی در اقدامات خود شد، زیرا او از حامیان صریح یکپارچگی اروپا و منتقد تاخیر بریتانیا در پیوستن به یورو بود.

چهارشنبه سیاه به نقطه عطفی برای اقتصاد و سیاست بریتانیا و همچنین پروژه یکپارچگی اروپا بدل شد و چالش‌ها و ریسک‌های حفظ نرخ ارز ثابت در جهانی ناپایدار و به‌هم‌پیوسته را به وضوح نشان داد.