تحول در بررسی بودجه: مجلس به دنبال فرآیند تک‌مرحله‌ای و حذف احکام غیربودجه‌ای

اصلاحات اساسی در فرآیند بررسی بودجه: گامی به سوی کارآمدی و شفافیت

مجلس شورای اسلامی در راستای افزایش کارآمدی و شفافیت، تغییرات بنیادینی را در فرآیند بررسی لایحه بودجه کشور در دستور کار قرار داده است. این اصلاحات که شامل تک‌مرحله‌ای شدن بررسی بودجه، تغییر زمان ارائه لایحه و حذف احکام غیربودجه‌ای از متن اصلی است، با هدف رفع چالش‌های موجود و تسریع در تصویب بودجه‌ای دقیق‌تر و منطبق با واقعیت‌های اقتصادی صورت می‌گیرد.

سه تغییر کلیدی در آیین‌نامه داخلی مجلس

نمایندگان مجلس با اصلاح ماده ۱۸۲ قانون آیین‌نامه داخلی، سه تغییر محوری را در روند بررسی بودجه اعمال خواهند کرد:

• تک‌مرحله‌ای شدن بررسی بودجه: دولت موظف است لایحه بودجه را به صورت یکجا شامل ماده واحده و جداول به مجلس تقدیم کند. این اقدام جایگزین فرآیند دو مرحله‌ای پیشین می‌شود.
• تغییر زمان ارائه لایحه بودجه: مهلت قانونی تقدیم لایحه بودجه از اول آبان به اول دی‌ماه تغییر یافته است. این تغییر به دلیل عدم آمادگی گزارش‌های دستگاه‌ها تا آبان و نیاز به برآورد دقیق‌تر متغیرهای اقتصادی تا پایان سال صورت گرفته است. پیش از این، مهلت قانونی ۱۵ آذرماه بود.
• حذف احکام غیربودجه‌ای از متن بودجه: کلیه احکام و ارقام بودجه صرفاً در قالب جداول به مجلس ارائه خواهد شد و بخشی تحت عنوان «احکام بودجه‌ای» در متن بودجه وجود نخواهد داشت. هر حکمی که جنبه بودجه‌ای دارد، صرفاً در جداول درج می‌شود و عناوین و ردیف‌ها نیز منحصراً مواردی است که در قوانین دائمی، قوانین بالادستی و برنامه هفتم توسعه به آنها اشاره شده است.

این اصلاحات سه‌گانه با هدف کاهش زمان، اصلاح ساختار و جلوگیری از انجام تغییرات خلاف قانون برنامه هفتم و سیاست‌های کلان، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

چرا مجلس به دنبال بررسی تک‌مرحله‌ای بودجه است؟

علیرضا سلیمی، عضو هیات‌رئیسه مجلس، در تشریح دلایل این تغییرات به «دنیای اقتصاد» گفت که بررسی دو مرحله‌ای لایحه بودجه دارای چندین اشکال اساسی بود:

طولانی بودن روند رسیدگی و بلاتکلیفی اقتصادی

«در بررسی دو مرحله‌ای روند رسیدگی به بودجه طولانی بود. یعنی دولت از مرداد ماه باید بودجه را می‌آورد اما متغیرهای اقتصادی مانند قیمت نفت و قیمت دلار تا پایان سال به شدت تغییر می‌کند. این موضوع باعث می‌شود که برآورد دقیقی نسبت به متغیرها نداشته باشیم. بر این اساس این موضوع کشور را ۸ تا ۹ ماه در حالت بلاتکلیفی نگه می‌داشت و این زمان طولانی است که یک کشور نتواند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری کند یعنی نه دولت و نه سایر فعالان اقتصادی در این شرایط نمی‌توانستند تصمیم‌گیری درستی انجام دهند.»

او افزود که این روند طولانی، کارآیی مجلس را نیز کاهش می‌داد، در حالی که در بسیاری از کشورها بودجه در مدت زمان کوتاهی (یک یا دو روزه) بسته می‌شود.

جلوگیری از احکام غیربودجه‌ای و مغایرت با قوانین بالادستی

سلیمی تاکید کرد که ایراد سوم، باز بودن مسیر برای احکام غیربودجه‌ای در بررسی دو مرحله‌ای بودجه بود. در دو سال گذشته، دولت تعداد زیادی حکم غیربودجه‌ای را در لایحه بودجه گنجاند که منجر به اجرای یک‌ساله قوانین دائمی می‌شد. مجلس تصمیم گرفت این مسیر را مسدود کند.

وی همچنین اشاره کرد که بسیاری از قوانین تصویب شده در مجلس، در ردیف‌ها و جداول بودجه بازتاب نداشت یا احکام بودجه‌ای با برنامه هفتم توسعه مغایرت داشت و آن را تضعیف می‌کرد. این اشکالات منجر به تصویب بودجه‌ای غیردقیق برای کشور می‌شد.

بودجه ۱۴۰۵ تک‌مرحله‌ای بررسی می‌شود

این نماینده مجلس تصریح کرد که بودجه سال ۱۴۰۵ به صورت تک‌مرحله‌ای در مجلس بررسی خواهد شد. در خصوص تغییر زمان ارائه لایحه بودجه به دی‌ماه، سلیمی توضیح داد که زمان مورد نیاز برای پیشنهاد نمایندگان، تلفیق و کمیسیون‌ها در این طرح دیده شده است و دو ماه برای بررسی بودجه کفایت می‌کند.

او افزود: «هر مقدار رسیدگی نهایی بودجه به پایان سال نزدیک‌تر باشد ارزیابی‌ها دقیق‌تر است. چرا که قیمت نهایی نفت و ارز به دست می‌آید همچنین در این زمان برآورد دقیقی از میزان مالیات‌های وصولی وجود دارد و بر این اساس هرچقدر بررسی بودجه به پایان سال نزدیک‌تر باشد بهتر است.»

در پایان، سلیمی به حضور رئیس مجلس در جلسه کمیسیون آیین‌نامه اشاره کرد و گفت که این جلسه مشورتی بود و آقای قالیباف نیز به اشکالات موجود در بررسی بودجه اذعان داشتند. وی همچنین خاطرنشان کرد که سازمان برنامه و بودجه نیز با این تغییرات موافق است.