نخستین جشنواره سینمایی ایران: «گلریزان» در اسفند ۱۳۳۳ برگزار شد

جشنواره «گلریزان»: پیشگام سینمای ایران

جشنواره «گلریزان» از ۲۲ تا ۲۸ اسفند ۱۳۳۳ در سینما متروپل واقع در خیابان لاله‌زار تهران برگزار شد. این رویداد تاریخی، نه تنها به معرفی استعدادهای نوظهور سینمای ایران پرداخت، بلکه جوایزی را به برترین آثار و هنرمندان اهدا کرد:

• بهترین فیلم: «پایان رنج‌ها»
• بهترین کارگردان: ساموئل خاچیکیان برای فیلم «چهارراه حوادث»
• بهترین بازیگر مرد: آرمان هوسپیان
• تجلیل از بازیگر مرد: هوشنگ بهشتی برای فیلم «مهتاب خونین»
• بهترین بازیگر زن: مهین دیهیم برای فیلم «پایان رنج‌ها»
• تجلیل از بازیگر زن: منیر تسلیمی برای فیلم «مهتاب خونین»

این جشنواره، با وجود فضای سنگین سیاسی آن دوران، توانست شور و هیجان تازه‌ای به کالبد سینمای نوپای ایران بدمد و راه را برای رویدادهای سینمایی آتی هموار سازد.

طغرل افشار: پیشگام نقد و جشنواره‌های سینمایی

برای درک عمیق‌تر ریشه‌های برگزاری جشنواره‌های فیلم در ایران، باید به سال‌های پیش از «گلریزان» بازگشت و به نقش طغرل افشار، روزنامه‌نگار و اولین منتقد سینمای ایران، پرداخت. افشار که خواهرزاده نیما یوشیج بود و در سال ۱۳۱۲ متولد شد، فعالیت‌های سینمایی خود را از سنین جوانی آغاز کرد.

«خواستم فساد و ابتذال پشت پرده را از نزدیک ببینم و بشناسم.»

او در سال ۱۳۲۹، در حالی که تنها ۱۷ سال داشت، نخستین جشنواره کوچک فیلم‌های خارجی را در سینما کریستال (لاله‌زار نو) برگزار کرد. این جشنواره، با نمایش چند فیلم خارجی، پیش‌زمینه‌ای برای رویدادهای بزرگ‌تر سینمایی در ایران شد. افشار تا سال ۱۳۳۳، سه دوره دیگر از این جشنواره‌ها را با حضور فیلم‌های خارجی برگزار کرد که مهم‌ترین دوره آن در ۵ و ۶ تیر ۱۳۳۳، همزمان با انتشار مجله «پیک سینما» به سردبیری خودش، برگزار شد. در این دوره، فیلم‌هایی از ۹ کشور به نمایش درآمد و هوشنگ کاووسی و طغرل افشار در مراسم افتتاحیه سخنرانی کردند.

افشار همچنین در فروردین ۱۳۳۳، نخستین جنگ سینمایی را با نام «در کمان رنگین سینما» منتشر کرد. او در سال ۱۳۳۲ در فیلم «بی‌پناه» بازی کرد، اما بعدها از این تجربه پشیمان شد و هدف خود را «دیدن فساد و ابتذال پشت پرده» عنوان کرد. طغرل افشار در ۷ آبان ۱۳۳۲، به همراه هوشنگ کاووسی، بیانیه‌ای را علیه رفتار نامناسب برخی تماشاگران در اکران فیلم «رودخانه» اثر ژان رنوار امضا کرد که منجر به توقف اکران فیلم شد.

متاسفانه، این چهره پیشگام سینمای ایران در ۲۸ مرداد ۱۳۳۵، در سن ۲۳ سالگی، هنگام شنا در دریای خزر (بابلسر) غرق شد. بر سنگ مزار او نوشته شده است: «در اینجا طغرل افشار اولین منتقد سینما در ایران روان آرام و نجیبش را به خاک کشیده است.»