کشف بیش از ۴۰۰ ژن مرتبط با پیری ناسالم: گامی بزرگ در درک و درمان سالخوردگی

چرا برخی سالم پیر می‌شوند و برخی نه؟

تفاوت‌های چشمگیری در نحوه پیر شدن انسان‌ها وجود دارد؛ برخی تا ۹۰ سالگی با ذهنی هوشیار و جسمی سالم زندگی می‌کنند، در حالی که دیگران در سنین پایین‌تر با چالش‌هایی نظیر دیابت، آلزایمر یا مشکلات حرکتی مواجه می‌شوند. این پژوهش که توسط دانشگاه کلرادو بولدر رهبری شده و در مجله Nature Genetics منتشر گردیده، به دنبال پاسخ به این پرسش اساسی است.

تیم پژوهشی با شناسایی بیش از ۴۰۰ ژن مرتبط با پیری شتاب‌یافته در هفت زیرگروه مختلف، نشان داده است که گروه‌های متفاوتی از ژن‌ها در انواع گوناگون «ناتوانی» (frailty) دخیل هستند. این ناتوانی می‌تواند شامل کاهش توانایی شناختی، مشکلات حرکتی یا حتی انزوای اجتماعی باشد.

ایزابل فوت، نویسنده اول مقاله و پژوهشگر پسادکتری در مؤسسه ژنتیک رفتاری دانشگاه کلرادو، تأکید می‌کند: «برای اینکه بتوانیم درمان‌هایی برای توقف یا معکوس کردن پیری زیستی شتاب‌یافته پیدا کنیم، باید ابتدا زیست‌شناسیِ زیربنایی آن را بشناسیم. این بزرگ‌ترین مطالعه‌ای است که تاکنون از ژنتیک برای این منظور استفاده کرده است.»

بازتعریف مفهوم «ناتوانی» و نقش ژن‌ها

این مطالعه بر مفهوم «ناتوانی» تمرکز دارد؛ اصطلاحی کلی برای «افت چندسیستمی فیزیولوژیک» که اغلب با افزایش سن رخ می‌دهد. در حال حاضر، بیش از ۴۰ درصد از آمریکایی‌های بالای ۶۵ سال درجاتی از ناتوانی را تجربه می‌کنند.

پزشکان معمولاً ناتوانی را با شاخصی ۳۰ امتیازی می‌سنجند که شامل معیارهایی مانند سرعت راه رفتن، قدرت دست، تعداد بیماری‌های تشخیص داده‌شده و سطح فعالیت اجتماعی است. اما این روش، تفاوت‌های ظریف را نادیده می‌گیرد؛ برای مثال، دو نفر با نمره ناتوانی یکسان ممکن است یکی از نظر ذهنی کاملاً هوشیار باشد اما نتواند راه برود، و دیگری از نظر جسمی سالم باشد اما حافظه ضعیفی داشته باشد. این عدم تمایز، مانع از ارائه توصیه‌های درمانی دقیق و شناسایی دلایل اصلی پیری ناسالم می‌شود.

دکتر کنت راک‌وود، متخصص برجسته ناتوانی از دانشگاه دالهوزی کانادا، می‌گوید: «پیری فقط یک چیز نیست. راه‌های زیادی برای ناتوان شدن وجود دارد. پرسش این است: کدام ژن‌ها درگیر هستند؟»

برای پاسخ به این پرسش، تیم پژوهشی یک مطالعه «ارتباط ژنومی گسترده» (GWAS) انجام داد. آن‌ها DNA و اطلاعات سلامت صدها هزار شرکت‌کننده در بیوبانک بریتانیا و دیگر پایگاه‌های داده عمومی را بررسی کردند تا ارتباط ژن‌ها را با ۳۰ نشانه ناتوانی کشف کنند. نتیجه این بررسی، شناسایی ۴۰۸ ژن مرتبط با پیری شتاب‌یافته بود که افزایشی چشمگیر نسبت به تنها ۳۷ ژن شناخته‌شده قبلی محسوب می‌شود.

• زیرگروه‌های پیری ناسالم: برخی ژن‌ها به طور قوی با زیرگروه‌های خاصی از پیری ناسالم پیوند داشتند، از جمله:
  • ناتوانی جسمی
  • ضعف شناختی
  • مشکلات متابولیکی
  • چندبیماری
  • سبک زندگی ناسالم کلی
  • حمایت اجتماعی محدود
• نمونه‌های ژنی:
  • ژن SP1 که با عملکرد ایمنی و بیماری آلزایمر مرتبط است، به شدت با زیرگروه «ضعف شناختی» ارتباط داشت.
  • ژن FTO (شناخته‌شده در ارتباط با چاقی) در چندین دسته مختلف پیری ناسالم نقش ایفا می‌کند.

اندرو گروتسینگر، نویسنده ارشد مقاله و استاد روان‌شناسی و علوم اعصاب در دانشگاه کلرادو بولدر، اظهار داشت: «این پژوهش نه‌تنها زیرشاخه‌های مختلف پیری نابسامان را شناسایی می‌کند، بلکه نشان می‌دهد زیست‌شناسیِ زیربنایی آن‌ها بسیار متفاوت است. گام بعدی روشن این است که دریابیم چطور می‌توان این زیست‌شناسی را درمان کرد.»

آیا قرص ضدپیری در راه است؟

در کوتاه‌مدت، نویسندگان پیشنهاد می‌کنند که اندازه‌گیری‌های بالینی ناتوانی به شش زیرگروه شناسایی‌شده گسترش یابد. این رویکرد به پزشکان امکان می‌دهد تا درمان‌های هدفمندتری را ارائه دهند؛ برای مثال، فردی با «ناتوانی شناختی» می‌تواند به سمت درمان‌های پیشگیری از زوال عقل هدایت شود، در حالی که فردی با ناتوانی متابولیک می‌تواند اقداماتی برای جلوگیری از دیابت یا بیماری قلبی انجام دهد.

ایزابل فوت آینده‌ای را متصور است که افراد بتوانند یک «امتیاز خطر چندژنی» دریافت کنند که بینشی دقیق‌تر درباره نوع پیری ناسالمی که در معرض آن هستند، به دست دهد. هدف نهایی او شناسایی مسیرهای مولکولی است که روند پیری را هدایت می‌کنند و توسعه درمان‌هایی برای متوقف کردن آن.

آیا یک قرص واحد ضدپیری در آینده وجود خواهد داشت؟ احتمالاً خیر. اما آیا ممکن است روزی قرص‌هایی برای درمان مجموعه‌ای از مشکلات متابولیکی مرتبط با سن و قرص‌های دیگری برای مسائل شناختی وجود داشته باشد؟ به گفته گروتسینگر، این ایده وسوسه‌انگیزی است.

او می‌گوید: «این پژوهش نشان می‌دهد احتمالاً قرار نیست یک قرص جادویی واحد همه بیماری‌های ناشی از پیری را درمان کند؛ اما شاید دیگر لازم نباشد صدها قرص مختلف هم داشته باشیم.»