چرا موسیقی‌های قدیمی را بیشتر دوست داریم؟ راز نوستالژی موسیقایی فاش شد

راز شیفتگی ما به موسیقی دوران جوانی: نوستالژی یا کیفیت؟

آیا تا به حال از خود پرسیده‌اید که چرا موسیقی‌های قدیمی برایتان دلنشین‌تر به نظر می‌رسند؟ بسیاری بر این باورند که کیفیت آثار گذشته برتر است، اما یک مطالعه روانشناسی جدید پرده از راز این شیفتگی نوستالژیک برداشته است. این پژوهش نشان می‌دهد که علاقه شدید ما به موسیقی دوران جوانی، لزوماً به دلیل برتری کیفی آن نیست، بلکه ریشه در پیوند عمیق و ناگسستنی با خاطرات شخصی و سرنوشت‌ساز آن دوره از زندگی دارد.

برآمدگی خاطرات موسیقایی: اوج در ۱۴ سالگی

محققان دانشگاه دورام انگلستان به بررسی پدیده‌ای روانشناختی به نام «برآمدگی خاطرات موسیقایی» پرداخته‌اند. این پدیده که اوج آن در حدود ۱۴ سالگی رخ می‌دهد، توضیح می‌دهد که چرا افراد به موسیقی دوران نوجوانی خود علاقه‌مند هستند، حتی اگر آن آثار از نظر هنری چندان برجسته نباشند.

دانشمندان برای دهه‌ها از پدیده‌ای به نام «برآمدگی خاطرات» (Reminiscence Bump) آگاه بودند؛ بدین معنا که عموماً انسان‌ها خاطرات بیشتری از دوره ۱۰ تا ۳۰ سالگی به یاد می‌آورند. این دوره از زندگی سرشار از تجربیات جدید و هویت‌ساز است که به شکلی عمیق‌تر در مغز ما حک می‌شوند.

تحقیق بر روی ۴۷۰ نفر و ۱۱۱ آهنگ

در این پژوهش، ۴۷۰ فرد ۱۸ تا ۸۲ ساله مورد مطالعه قرار گرفتند. از آن‌ها خواسته شد تا ۱۱۱ آهنگ محبوب از سال‌های ۱۹۵۰ تا ۲۰۱۵ را بر اساس سه معیار رتبه‌بندی کنند:

• میزان آشنایی
• میزان ارتباط با خاطرات شخصی
• میزان علاقه

نتایج حاکی از آن بود که موسیقی‌های محبوب دوران نوجوانی شرکت‌کنندگان، نه تنها آشناتر به نظر می‌رسیدند، بلکه به طور قابل توجهی با خاطرات شخصی بیشتری گره خورده بودند. اوج این ارتباط در حدود ۱۴ سالگی مشاهده شد؛ آهنگ‌هایی که در این سن محبوب بودند، بیشترین خاطرات را برای افراد زنده می‌کردند.

پیوند با خاطرات، نه لزوماً علاقه بیشتر

نکته جالب توجه این بود که این پیوند قوی با خاطرات، لزوماً به معنای علاقه بیشتر به آن موسیقی نبود. این موضوع به ویژه در میان جوانان (۱۸ تا ۴۰ سال) صادق بود. با وجود اینکه آهنگ‌های دوران نوجوانی آن‌ها خاطرات زیادی را برایشان زنده می‌کرد، اما لزوماً علاقه بیشتری به این آثار نسبت به آهنگ‌های دوره‌های دیگر نشان نمی‌دادند.

این یافته نشان می‌دهد که دلیل اصلی ماندگاری این آهنگ‌ها در ذهن ما، همراهی آن‌ها با لحظات مهم زندگی مانند اردوهای مدرسه، دورهمی‌های دوستانه و مراسم فارغ‌التحصیلی است، نه صرفاً ارزش هنری خود آهنگ.

استثنائات فراتر از نسل‌ها

با این حال، این مطالعه یک استثنای جالب را نیز کشف کرد: برخی آهنگ‌ها، به ویژه آثار محبوب از اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ (مانند قطعه Hotel California از گروه «ایگلز» و Billie Jean از «مایکل جکسون») توانسته‌اند از مرزهای نسلی عبور کنند و مورد علاقه تمام شرکت‌کنندگان، حتی کسانی که در آن دوره به دنیا نیامده بودند، قرار بگیرند.

یافته‌های این پژوهش در ژورنال Music and Science منتشر شده است.