هشدار تابستانی: ناترازی گاز، حراج ۸۱۵ میلیارد دلار ثروت ملی ایران

صورت‌حساب ۲۰ میلیارد دلاری زمستان

هر سال با کاهش دما، یک دومینوی بحرانی در بخش انرژی کشور به راه می‌افتد. افزایش شدید مصرف گاز در بخش خانگی و تجاری، شرکت ملی گاز را مجبور به انتخابی سخت می‌کند: تأمین گرمای خانه‌ها به قیمت محدود کردن شاهرگ‌های اقتصادی کشور.

آمارهای زمستان گذشته نشان می‌دهد که این ناترازی به کسری روزانه حدود ۱۷۵ میلیون متر مکعب رسید. این حجم عظیم برای جبران، منجر به قطع یا محدودیت گاز صنایع حیاتی (فولاد، پتروشیمی)، نیروگاه‌ها و حتی صادرات می‌شود. این مدیریت اضطراری، یک صورت‌حساب پنهان اما نجومی برای کشور به همراه دارد؛ نزدیک به ۲۰ میلیارد دلار در سال. این رقم، هزینه فرصتی است که اقتصاد ایران برای گرم نگه داشتن خانه‌هایی می‌پردازد که اغلب با تجهیزات ناکارآمد و فرسوده گرم می‌شوند.

• ۲ میلیارد دلار خسارت به تولید صنعتی
• ۳ میلیارد دلار درآمدهای از دست رفته صادراتی
• ۱۱ میلیارد دلار هزینه اضافی برای سوزاندن سوخت‌های مایع در نیروگاه‌ها

فرصت تابستان برای برنامه‌ریزی و جلوگیری از پرداخت این صورت‌حساب گزاف در زمستان است. فراموشی امروز، به معنای پذیرش قطعی این خسارت در فرداست.

هشدار راهبردی: نفت در حال مرگ است!

در پس هزینه‌های آشکار، یک فاجعه راهبردی و خاموش در جریان است که اهمیت اقدام فوری را دوچندان می‌کند. بزرگترین قربانی ناترازی گاز، طرح «صیانت از مخازن نفتی» است. میادین نفتی ایران، که بسیاری از آنها در نیمه دوم عمر خود قرار دارند، برای جلوگیری از افت فشار و تضمین تولید پایدار، به تزریق گاز نیازمندند. این تزریق، عملیات احیای یک سرمایه ملی است.

هر سال در زمستان، بخش عمده‌ای از گازی که باید به این میادین تزریق شود (روزانه حدود ۶۴.۲ میلیون متر مکعب)، برای تأمین گرمایش خانگی سوزانده می‌شود. این وقفه در تزریق، به معنای به تله افتادن دائمی مقادیر عظیمی از نفت در اعماق زمین است. بر اساس مطالعات فنی شرکت ملی نفت ایران، اجرای کامل این طرح‌ها تا ۱۰ سال می‌تواند ۱۶ میلیارد بشکه نفت اضافی به ذخایر قابل برداشت کشور اضافه کند؛ ثروتی به ارزش ۸۱۵ میلیارد دلار (با فرض نفت بشکه‌ای ۵۰ دلار).

این ثروت عظیم بین‌نسلی در حال نابودی است. هر تعللی که باعث از دست رفتن زمان شود، گامی به سوی نابودی بخشی از این سرمایه ملی است. این، مهم‌ترین دلیلی است که باید بحران گاز را یک مسئله ملی و فوری دانست.

طرح «کارور انرژی»: راهکاری برای حل بحران

راه حل در دسترس است و باید هر چه سریع‌تر اقدامات لازم را انجام داد. به جای تمرکز صرف بر افزایش تولید که زمان‌بر و پرهزینه است، باید بر «بهینه‌سازی مصرف» متمرکز شد. از آنجایی که بخش خانگی بیشترین مصرف انرژی را دارد، راهکار باید از همین نقطه آغاز شود.

ایده «کارور انرژی» می‌تواند این معادله را تغییر دهد. در این مدل:

• شرکت‌های خصوصی با سرمایه خود، مسئولیت بهینه‌سازی در خانه‌ها را بر عهده می‌گیرند.
• آنها با اقداماتی نظیر تعویض بخاری‌های فرسوده، عایق‌کاری ساختمان و نصب کنتورهای هوشمند، مصرف گاز را کاهش می‌دهند.
• دولت در ازای گازی که توسط این شرکت‌ها صرفه‌جویی می‌شود، «گواهی صرفه‌جویی انرژی» اعطا می‌کند.
• این گواهی‌ها، اسنادی قابل معامله در بورس انرژی هستند.
• صنایعی که در زمستان با کمبود گاز مواجه می‌شوند، می‌توانند این گواهی‌ها را به عنوان مجوزی برای دریافت سهمیه گاز خریداری کنند.

مزایای مدل «کارور انرژی» (راهکار برد-برد)

این مدل، یک راهکار برد-برد است که منافع متعددی را برای ذینفعان مختلف به همراه دارد:

• مردم: بدون هیچ هزینه‌ای، خانه‌هایشان بهینه شده و قبض گازشان کاهش می‌یابد.
• بخش خصوصی: یک کسب‌وکار جدید و سودآور شکل می‌گیرد.
• صنعت: به منبع انرژی پایدارتری دست می‌یابد.
• دولت: از زیر فشار سالانه خارج شده و منابع گازی برای تزریق به میادین نفتی و حفظ ثروت ملی آزاد می‌شود.

فصل تابستان بهترین فرصت برای جذب سرمایه‌گذار و اجرای پروژه‌های پایلوت این طرح است. اگر از امروز دست به کار نشویم، بار دیگر شاهد تکرار سناریوی پرخسارت ناترازی خواهیم بود.