سکوت بانک مرکزی: استراتژی یا چالش در مدیریت انتظارات عمومی؟

منطق سکوت در اقتصاد ایران

محمد طاهری، سردبیر هفته‌نامه تجارت فردا، در سرمقاله خود به این نکته اشاره می‌کند که رئیس‌کل بانک مرکزی معمولاً از حضور در جمع خبرنگاران پرهیز می‌کند. این رویکرد بر این منطق استوار است که اظهارنظرهای مقامات پولی، همانند تصمیم‌گیری‌های اقتصادی، بر بازارها تأثیرگذار است. در شرایطی که رسانه‌ها اغلب خبرنگاران سیاسی را به نشست‌های دولت می‌فرستند که ممکن است نسبت به سیاست‌های پولی ناآگاه باشند، سکوت می‌تواند تلاشی برای جلوگیری از ایجاد التهاب و اثرات غیرمنتظره در بازار باشد.

تضاد با دیدگاه‌های جهانی: درس‌هایی از فدرال‌رزرو

با این حال، این رویکرد با دیدگاه جانت یلن، رئیس پیشین فدرال‌رزرو، در تضاد است. یلن معتقد بود: «از آن‌جا که هیچ‌گاه چیزی را توضیح نمی‌دادیم، به جایی رسیده‌ایم که گاهی خود توضیح دادن، همان سیاست پولی است.» اقتصاددانان بر این باورند که سخنرانی‌ها، اظهارنظرهای رسانه‌ای و بیانیه‌های سیاست‌گذار پولی می‌توانند بر انتظارات عمومی و رفتارهای اقتصادی تأثیرگذار باشند. بنابراین، توضیح شفاف درباره اهداف و جهت‌گیری‌های بانک مرکزی می‌تواند ابزاری قدرتمند برای هدایت انتظارات فعالان اقتصادی باشد.

«از آن‌جا که هیچ‌گاه چیزی را توضیح نمی‌دادیم، به جایی رسیده‌ایم که گاهی خود توضیح دادن، همان سیاست پولی است.»
– جانت یلن، رئیس پیشین فدرال‌رزرو

شفافیت: ابزاری برای ثبات بازار

شفافیت در سیاست‌های پولی با ایجاد اطمینان در بازارها، کاهش عدم قطعیت و تقویت اعتماد سرمایه‌گذاران، مصرف‌کنندگان و بنگاه‌های اقتصادی، به اثربخشی سیاست‌های پولی کمک شایانی می‌کند. اما اگر رئیس‌کل بانک مرکزی از پاسخ به پرسش‌های فی‌البداهه اجتناب می‌کند، چه کسی باید این سیاست‌ها را به صورت شفاف توضیح دهد؟

• سخنگوی حرفه‌ای: بسیاری از بانک‌های مرکزی سخنگوی حرفه‌ای دارند که به صورت منظم با روزنامه‌نگاران اقتصادی نشست برگزار می‌کنند.
• کانال‌های رسمی: استفاده از بیانیه‌های مکتوب یا کنفرانس‌های مطبوعاتی برنامه‌ریزی‌شده برای انتقال پیام‌ها.
• روایت‌گری و آموزش عمومی: تلاش برای شکل‌دهی ادراک، باورها، انتظارات و نگرش‌های مردم نسبت به تحولات پیش‌رو.

چالش‌های بانک مرکزی ایران در مسیر شفافیت

انتظارات عمومی به ابزاری کلیدی در سیاست‌گذاری پولی تبدیل شده‌اند. اگر مردم پیام تغییر سیاست ارزی را درک و باور کنند، انتظارات و رفتارهای اقتصادی‌شان دگرگون می‌شود و این تغییرات می‌توانند بدون نیاز به اجرای سیاست‌های سخت‌گیرانه، تنش‌ها را از بازار دور کنند. با این حال، این تغییر پارادایم برای بانک مرکزی ایران چالش‌برانگیز است، زیرا مفاهیم اقتصادی و به خصوص مفاهیم سیاست پولی، اغلب پیچیده‌اند و عموم مردم ممکن است پیام‌های تخصصی را به درستی درک نکنند.

در این شرایط، دیپلماسی رسانه‌ای و رویکردهای آموزشی می‌توانند به بانک‌های مرکزی کمک کنند تا سیاست‌های خود را باورپذیرتر و اثربخش‌تر کنند. سیاستگذاران پولی در سال‌های اخیر نه تنها درباره وظایف حرفه‌ای خود صادقانه صحبت می‌کنند، بلکه تلاش‌شان این است که سیاست‌های پولی را به مردم آموزش دهند. این رویکرد به این دلیل است که اگر مردم و فعالان اقتصادی اهداف و دلایل اقدامات را درک کنند، واکنش‌های منطقی‌تری نشان می‌دهند و این واکنش‌ها خود بخشی از ابزارهای سیاست پولی می‌شوند.

ضرورت تحول در ارتباطات بانک مرکزی

اکنون زمان آن رسیده که سیاست‌گذار پولی در ایران با تعریف نهادهای ارتباطی جدید، از جمله انتخاب سخنگوی سیاست‌های پولی، تنظیم بیانیه‌های منظم و انتشار به موقع آمارهای اقتصادی، عصر جدیدی از ارتباط با آحاد جامعه را آغاز کند. در نظام حکمرانی اقتصادی ایران، نیاز به بانک مرکزی روایتگر و معلمی داریم که توضیح، تشریح و آموزش سیاست‌ها را چه برای سیاستمداران و چه برای آحاد جامعه، بخشی از سیاست پولی بداند.