تلاش چین برای میانجی‌گری میان پاکستان و طالبان: منافع اقتصادی و چالش‌های امنیتی

نشست سه‌جانبه و تلاش برای صلح

وزرای خارجه پاکستان، چین و طالبان حاکم بر افغانستان، در دومین دیدار خود طی ۱۲ هفته اخیر، روز چهارشنبه در کابل گرد هم آمدند. نشست قبلی در ماه مه در پکن برگزار شده بود که به ازسرگیری روابط دیپلماتیک میان پاکستان و افغانستان پس از یک دوره تنش شدید منجر شد. این نشست همچنین زمینه را برای گفت‌وگو درباره گسترش «کریدور اقتصادی چین-پاکستان» (CPEC) به داخل افغانستان فراهم کرد؛ طرحی که بخشی از ابتکار جاه‌طلبانه «کمربند و جاده» (BRI) چین است.

تحلیلگران معتقدند که تلاش‌های چین برای برقراری صلح میان این دو کشور، نشان‌دهنده نگرانی پکن از امنیت منافعش در امتداد کریدور اقتصادی چین-پاکستان است. با این حال، نفوذ چین بر هر دو طرف و تمایل آن به پذیرش ریسک‌های احتمالی برای بازگرداندن پاکستان و طالبان به یک رابطه قابل اعتماد، هنوز مشخص نیست.

پویایی‌های در حال تغییر منطقه

از زمان نشست پکن، تغییرات قابل توجهی در صفحه شطرنج منطقه رخ داده است:

• پاکستان: روابط خود را با ایالات متحده، رقیب اصلی چین، تقویت کرده است.
• چین: تعامل با هند، دشمن دیرینه پاکستان و رقیب منطقه‌ای خود، را از سر گرفته است.
• هند: روابط خود را با طالبان افغانستان عمیق‌تر کرده است.

در همین حال، پاکستان و افغانستان همچنان در تقابل باقی مانده‌اند. اسلام‌آباد، که زمانی حامی اصلی طالبان بود، اکنون این گروه را به پناه دادن به سازمان‌های خشونت‌طلب فرامرزی متهم می‌کند. در مقابل، افغانستان پاکستان را به نقض حقوق بشر با اخراج پناهجویان افغان متهم می‌کند.

چین با توجه به اهمیت کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC) که پروژه‌ای زیربنایی به ارزش ۶۲ میلیارد دلار است، خود را به عنوان میانجی مطرح کرده است. یک دیپلمات ارشد پاکستانی تأکید کرد که برای چین، داشتن یک همسایگی آرام حیاتی است و توسعه و اتصال در غیاب امنیت محقق نمی‌شود.

کریدور اقتصادی چین-پاکستان زیر فشار

کریدور اقتصادی چین-پاکستان که در سال ۲۰۱۵ آغاز شد، به عنوان یک «تغییردهنده بازی» برای پاکستان ستوده شده است، اما این پروژه در سال‌های اخیر کند شده است. انتظار می‌رود نخست‌وزیر شریف اواخر این ماه به چین سفر کند تا رسماً فاز دوم این کریدور را آغاز کند.

نگرانی اصلی چین، امنیت زیرساخت‌ها و حفاظت از اتباعش است که بارها هدف حملات قرار گرفته‌اند. گروه‌های جدایی‌طلب در بلوچستان و حملات در شمال پاکستان، شهروندان چینی را هدف قرار داده‌اند. طبق آمار دولت، حدود ۲۰ هزار شهروند چینی در پاکستان زندگی می‌کنند و از سال ۲۰۲۱ تاکنون دست‌کم ۲۰ نفر از آن‌ها در حملات مختلف کشته شده‌اند.

استلا هونگ ژانگ، استادیار دانشگاه ایندیانای بلومینگتون، اشاره کرد که چین مدت‌هاست می‌خواهد افغانستان را وارد CPEC کند، اما هنوز مشخص نیست که پکن تا چه اندازه متقاعد شده است در افغانستان یا حتی پاکستان سرمایه‌گذاری کند، با توجه به کارنامه ناامیدکننده CPEC و ریسک‌های قابل توجه در هر دو کشور.

محمد فیصل، پژوهشگر امنیت جنوب آسیا، بهبود امنیت داخلی پاکستان را برای چین حیاتی می‌داند. او گفت: «این نگرانی همان چیزی است که پکن را وادار می‌کند تا برای بهبود روابط دوجانبه پاکستان و افغانستان فشار بیاورد، چراکه تحریک طالبان پاکستان (TTP) از خاک افغانستان فعالیت می‌کند، در حالی که گروه‌های مسلح بلوچ نیز در افغانستان فضا پیدا کرده‌اند.»

چالش‌های امنیتی و نقش چین

از زمان به قدرت رسیدن طالبان در اوت ۲۰۲۱، پاکستان با افزایش چشمگیر خشونت‌ها مواجه شده است، به‌ویژه در ایالت‌های مرزی خیبرپختونخوا و بلوچستان. اسلام‌آباد بارها ادعا کرده که خاک افغانستان توسط گروه‌های مسلح، به‌ویژه TTP، برای انجام حملات استفاده می‌شود. طالبان پاکستان (TTP) که از نظر ایدئولوژیک با طالبان افغانستان همسو است، به‌طور مستقل در هر دو کشور فعالیت می‌کند، اما طالبان افغانستان هرگونه ارتباط با TTP و اجازه استفاده از خاک خود برای حملات را رد کرده است.

داده‌های «مؤسسه مطالعات مناقشه و امنیت پاکستان» (PICSS) نشان می‌دهد که در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵، ۵۰۲ حمله شبه‌نظامیان باعث کشته شدن ۷۳۷ نفر شده است که نسبت به نیمه نخست سال ۲۰۲۴، حملات ۵ درصد و شمار کشته‌ها ۱۲۱ درصد افزایش یافته است.

چین نیز نگرانی خود را از «جنبش اسلامی ترکستان شرقی» (ETIM) ابراز کرده و این گروه را متهم می‌کند که از خاک افغانستان برای انجام حملات علیه چین استفاده می‌کند.

عبدالباسط، پژوهشگر در مدرسه مطالعات بین‌المللی اس. راجارتم، معتقد است که چین برای توسعه بخش پاکستانی ابتکار کمربند و جاده (CPEC) نیاز به حل نگرانی‌های امنیتی پاکستان دارد. او گفت: «به همین دلیل، چین گفت‌وگوهای سه‌جانبه را آغاز کرده تا به افغانستان و پاکستان کمک کند مسائل امنیتی خود را در چارچوب یک سیاست جامع حل کنند؛ سیاستی که می‌کوشد اقتصاد و دیپلماسی را از مشکلات امنیتی جدا نگه دارد.»

با این حال، فیصل در مورد نفوذ بلندمدت پکن محتاط است و اشاره می‌کند که نتایج تلاش‌های چین، بخشی به دلیل نگرانی‌های امنیتی خود پکن محدود بوده است. یک دیپلمات ارشد پاکستانی نیز در مورد اینکه آیا چین به عنوان ضامن میان پاکستان و افغانستان عمل خواهد کرد، تردید دارد، هرچند معتقد است چین به دلیل سطح بالای اعتماد می‌تواند چنین نقشی را ایفا کند.