خرید تضمینی گندم: چالش‌های پرداخت و تأثیر آن بر امنیت غذایی کشور

آمار خرید تضمینی گندم تا پایان مرداد ۱۴۰۴

علی‌قلی ایمانی، مدیرعامل بنیاد ملی گندم‌کاران، در تشریح وضعیت خرید تضمینی گندم تا تاریخ ۳۰ مرداد ۱۴۰۴، اعلام کرد که تاکنون ۷ میلیون و ۶۶۰ هزار تن گندم به صورت تضمینی خریداری شده است. این رقم نشان‌دهنده تلاش‌های صورت‌گرفته برای جمع‌آوری محصول استراتژیک کشور است، اما در کنار آن، وضعیت پرداخت مطالبات کشاورزان نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

وضعیت پرداخت مطالبات گندم‌کاران: ۱۱۵ هزار میلیارد تومان تسویه شد

ایمانی در خصوص پرداخت مطالبات گندم‌کاران اظهار داشت: از مجموع بیش از ۱۵۵ هزار میلیارد تومان مطالبات، تاکنون ۱۱۵ هزار میلیارد تومان به کشاورزان پرداخت شده است. جزئیات پرداخت‌ها به شرح زیر است:

• کشاورزانی که گندم خود را تا پایان فروردین تحویل داده‌اند، مطالبات خود را به‌طور کامل دریافت کرده‌اند.
• برای تحویل‌دهندگان گندم در ماه‌های اردیبهشت و خرداد، ۹۰ درصد مطالبات تسویه شده است.
• کشاورزانی که از پایان خرداد تا مرداد ماه گندم خود را تحویل داده‌اند، ۵۰ درصد مطالبات خود را دریافت کرده‌اند.

مدیرعامل بنیاد ملی گندم‌کاران تأکید کرد که مراکز خرید تضمینی همچنان فعال هستند، زیرا برخی کشاورزان به دلیل هزینه‌های بالای حمل‌ونقل، ترجیح می‌دهند محصول خود را در روزهای پایانی برداشت تحویل دهند. برداشت گندم در مناطق سردسیر تا ۲۰ شهریور ادامه خواهد داشت.

پیش‌بینی خرید تضمینی: رسیدن به ۸ میلیون تن

بر اساس پیش‌بینی‌های اولیه، انتظار می‌رفت میزان خرید تضمینی گندم به ۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تن برسد. اما با توجه به شرایط موجود، احتمال می‌رود این رقم به ۸ میلیون تن کاهش یابد. این پیش‌بینی نشان‌دهنده اهمیت مدیریت دقیق فرآیند خرید و پرداخت‌ها برای دستیابی به اهداف تعیین‌شده است.

عوامل مؤثر بر میزان کشت گندم

در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، شش میلیون هکتار گندم در کشور کشت شده است. ایمانی به این نکته اشاره کرد که میزان کشت گندم به عوامل متعددی بستگی دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• پرداخت به‌موقع مطالبات: دریافت به‌موقع پول، انگیزه کشاورزان را برای افزایش سطح زیر کشت بالا می‌برد.
• قیمت‌های تضمینی: تناسب قیمت خرید تضمینی با هزینه‌های تولید، نقش کلیدی در تصمیم‌گیری کشاورزان دارد.
• تأمین نهاده‌های تولید: دسترسی به بذر، کود و سموم با کیفیت و قیمت مناسب، از دیگر عوامل تعیین‌کننده است.

در صورت عدم دریافت به‌موقع مطالبات، کشاورزان ممکن است به سمت کشت محصولات جایگزین مانند صیفی‌جات حرکت کنند که این امر می‌تواند امنیت غذایی کشور را به خطر اندازد.

تولید واقعی گندم و مصارف آن

مدیرعامل بنیاد ملی گندم‌کاران توضیح داد که تولید واقعی گندم همواره ۲۵ درصد بیشتر از میزان خرید تضمینی است. این مازاد تولید به مصارف مختلفی می‌رسد:

• تأمین بذر: حدود یک میلیون تن از این مازاد صرف تأمین بذر می‌شود، زیرا وزارت کشاورزی تنها ۳۰ درصد بذر مورد نیاز را تأمین می‌کند.
• مصرف عشایر و مرزنشینان: بخشی از گندم برای پخت نان و مصارف خانگی توسط عشایر و ساکنان مناطق مرزی استفاده می‌شود.
• خوراک دام و واسطه‌گری: بخش دیگری نیز به مصرف خوراک دام می‌رسد یا وارد چرخه دلالی و واسطه‌گری می‌شود.

چالش‌ها و پیامدهای تأخیر در پرداخت‌ها

با وجود اهمیت قانون خرید تضمینی در حمایت از کشاورزان و تضمین امنیت غذایی، تجربه سال‌های اخیر نشان می‌دهد که اجرای آن با چالش‌های جدی مواجه است. تأخیر در پرداخت مطالبات، ضعف در تأمین نهاده‌های موردنیاز و عدم تناسب قیمت‌ها با هزینه‌های واقعی تولید، باعث شده بخشی از کشاورزان انگیزه کمتری برای کشت محصولات اساسی داشته باشند و به سمت الگوهای جایگزین حرکت کنند.

تداوم این وضعیت می‌تواند اهداف اولیه این قانون را زیر سؤال ببرد و در نهایت، به جای تقویت تولید ملی، موجب افزایش وابستگی و فشار بر مصرف‌کنندگان شود. برای حفظ پایداری تولید گندم و تضمین امنیت غذایی، لازم است دولت و نهادهای مربوطه، راهکارهای مؤثرتری برای رفع این چالش‌ها اتخاذ کنند.