تحلیل کارشناس: پیامدهای پیمان امنیتی احتمالی سوریه و اسرائیل؛ تسلیم یا ثبات؟

بقا؛ اولویت اصلی دولت جدید سوریه

علی‌اصغر زرگر، کارشناس مسائل منطقه، در گفت‌وگو با ایلنا اظهار داشت که بقا، نخستین و اصلی‌ترین نیاز دولت تازه‌به‌قدرت‌رسیده سوریه است. رهبران جدید سوریه در تلاشند تا در رأس قدرت باقی بمانند و برای این هدف حاضرند به هر اقدامی دست بزنند. این وضعیت، آن‌ها را به سمت سازش با اسرائیل سوق می‌دهد، به‌ویژه که اسرائیل در سوریه آزادی عمل کامل دارد و می‌تواند به پایگاه‌ها، اماکن مهم و حتی مراکز حکومتی حمله کند.

خطوط نامشخص پیمان امنیتی

زرگر تأکید کرد که خطوط اصلی یک پیمان امنیتی احتمالی میان سوریه و اسرائیل هنوز روشن نیست. در توافقات امنیتی، معمولاً طرفین مشخص می‌کنند که در ازای چه امتیازی حاضرند تضمین‌های امنیتی بدهند. برای مثال:

• سوریه ممکن است در قبال به رسمیت شناختن مرزهای سرزمین‌های اشغالی یا جلوگیری از تهدیدات امنیتی علیه اسرائیل، امتیازاتی دریافت کند.
• اسرائیل نیز ممکن است تعهد دهد امنیت مرزها یا حتی بقای دولت جدید دمشق را تضمین کند.

اما تاکنون جزئیات این بده‌بستان‌ها مشخص نشده است.

تسلط اسرائیل بر منطقه و سوریه

اسرائیل همواره تلاش کرده است تا در کشورهای منطقه، از لبنان و سوریه گرفته تا فلسطین، تسلط کامل اطلاعاتی، نظامی و سیاسی داشته باشد. در شرایط کنونی که سوریه درگیر بحران‌های داخلی است، اسرائیل عملاً بر فضای سیاسی و نظامی این کشور مسلط شده و حتی در موضوعات مرتبط با اقوام و گروه‌های داخلی سوریه نیز دخالت دارد.

اگر پیمان امنیتی احتمالی در نشست‌های بین‌المللی یا مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شود، می‌توان انتظار داشت هدف اصلی اسرائیل، تثبیت این تسلط از طریق یک توافق رسمی باشد؛ توافقی که راه فرار سوریه از چتر نفوذ اسرائیل را مسدود کند و امکان دخالت مستقیم تل‌آویو در مسائل امنیتی، نظامی و سیاسی سوریه را مشروعیت ببخشد.

الگوهای تاریخی و شرایط مشابه

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد که چنین توافقی بی‌شباهت به معاهدات امنیتی مشابه در تاریخ نیست. اسرائیل ممکن است در توافق احتمالی با سوریه شرایطی مشابه بگنجاند؛ به گونه‌ای که اگر حتی سفارت ایران در دمشق تأسیس شده یا گروهی مخالف حضور اسرائیل در سوریه فعال شود، تل‌آویو بتواند آن را تهدیدی امنیتی تلقی کرده و مجاز باشد به هر اقدامی دست بزند.

این الگو در لبنان نیز دنبال می‌شود، جایی که اسرائیل به دنبال قراردادی امنیتی با دولت مرکزی است که مشروط به خلع سلاح حزب‌الله باشد. حتی در شرایط آتش‌بس نیز اسرائیل ادعا می‌کند که اگر احساس کند حزب‌الله در حال تقویت نیرو یا تولید سلاح جدید است، حق دارد توافق را نقض و دوباره حمله کند. این سیاست را می‌توان در رویکرد آمریکا علیه ایران نیز مشاهده کرد.

آتش‌بس ۱۹۷۴ و عدم توازن قدرت

در مذاکرات اخیر، موضوع آتش‌بس سال ۱۹۷۴ میان سوریه و اسرائیل نیز مطرح شده است. اما از آنجا که اسرائیل در سال‌های اخیر فراتر از مرزهای تعیین‌شده در آن توافق پیشروی کرده و حتی تا چند کیلومتری دمشق عملیات نظامی انجام داده، آن معاهده عملاً کارایی خود را از دست داده است. زرگر تأکید کرد که تنها در صورتی که این توافق بازتعریف و بازنویسی شود، می‌تواند دوباره مبنای عمل قرار گیرد.

واقعیت این است که گفت‌وگو و مذاکره برابر زمانی معنا پیدا می‌کند که هر دو طرف از قدرتی متوازن برخوردار باشند. اما در شرایط فعلی، اسرائیل مسلط و مجهز است، در حالی که سوریه در موضع ضعف قرار دارد. نتیجه چنین وضعیتی چیزی جز تسلیم نیست؛ تسلیمی که در عمل حاکمیت و تمامیت ارضی سوریه را در اختیار اسرائیل قرار می‌دهد.

پیامدهای توافق احتمالی: ثبات تحت سیطره اسرائیل

زرگر در پایان خاطرنشان کرد که پیامد چنین توافقی روشن است. آسمان سوریه هم‌اکنون در اختیار اسرائیل است و این نفوذ حتی تا عراق نیز امتداد یافته است. توافق احتمالی این وضعیت را تثبیت خواهد کرد. اسرائیل خیال خود را از جانب سوریه راحت می‌کند و در عوض، با فراهم شدن شرایط ثبات نسبی، کشورهای دیگر نیز منافع اقتصادی خود را دنبال خواهند کرد:

• ترکیه: به دنبال گسترش تجارت دو میلیارد دلاری با سوریه است.
• کشورهای عربی: آماده سرمایه‌گذاری مجدد در این کشور هستند.
• آمریکا: از ایجاد چنین ثباتی استقبال خواهد کرد تا بتواند بدون نگرانی از تهدید اسرائیل، از دولت جدید سوریه حمایت کند.

با این حال، این ثبات در واقع نوعی ثبات تحت سیطره اسرائیل خواهد بود؛ ثباتی که به تل‌آویو امکان می‌دهد هر زمان به بهانه نقض توافق یا تهدید امنیت خود، به راحتی دخالت کند. در نتیجه، اگرچه ممکن است ظاهر امر نشان‌دهنده کاهش تنش و تثبیت اوضاع باشد، اما در عمل سوریه وارد مرحله‌ای از وابستگی امنیتی و سیاسی به اسرائیل خواهد شد.