بحران سوخت در ارمنستان و کریدور زنگزور: فرصت طلایی ایران در قفقاز

ارمنستان: در جست‌وجوی ناجی انرژی

پمپ‌بنزین‌های ارمنستان با افزایش ۱.۵ برابری قیمت گاز مایع، با بحرانی جدی دست و پنجه نرم می‌کنند. گئورگ پاپویان، وزیر اقتصاد ارمنستان، در دیدار با مقامات ایرانی، این بحران را ناشی از اختلالات مرزی با گرجستان و کاهش تأمین سوخت از روسیه دانست. او با ابراز امیدواری، خواستار سهمیه‌ای از گاز مایع ایران شد و تأکید کرد که ورود ایران به بازار سوخت ارمنستان، رقابت را افزایش داده و قیمت‌ها را مهار خواهد کرد.

این درخواست، بیش از یک نیاز اقتصادی، نشانه‌ای از اعتماد ارمنستان به ایران به‌عنوان تکیه‌گاهی در برابر طوفان‌های ژئوپلیتیکی است.

این لحظه، فرصتی استراتژیک برای ایران است تا با پاسخ به این نیاز، نه‌تنها به اقتصاد ارمنستان کمک کند، بلکه جایگاه خود را در قفقاز مستحکم سازد. این فرصت، نیازمند تحرک سریع و هوشمندانه از سوی تهران است.

ایران: گنج انرژی آماده درخشش

ایران، با ذخایر عظیم گازی خود، سالانه حدود ۳ میلیون تن گاز مایع را هدر می‌دهد. این حجم عظیم می‌تواند به‌سادگی نیاز فوری ارمنستان را برآورده کند و ایران را به بازیگری کلیدی در بازار انرژی قفقاز تبدیل سازد. صادرات گاز مایع به ارمنستان:

• از هدررفت منابع جلوگیری می‌کند.
• درآمدی پایدار برای کشور ایجاد می‌کند.
• به‌عنوان اهرمی در برابر طرح‌های رقیب مانند کریدور زنگزور عمل می‌کند.

ایران با استفاده از این ظرفیت، می‌تواند به شریکی استراتژیک برای ارمنستان تبدیل شده و توازن قدرت را در منطقه به نفع خود تغییر دهد.

کریدور زنگزور: رقص قدرت در مرزهای حساس

توافق ادعایی ۹۹ ساله میان ارمنستان، آذربایجان و ایالات متحده برای مدیریت کریدور زنگزور، که در رسانه‌های غربی به «مسیر صلح و شکوفایی» معروف شده، یک تحول ژئوپلیتیکی مهم است. این کریدور قرار است باکو را از طریق منطقه سیونیک ارمنستان به نخجوان و سپس ترکیه و اروپا متصل کند.

اهداف پنهان کریدور زنگزور

در ظاهر، این پروژه بخشی از پیمان صلح میان ایروان و باکو است، اما در باطن، با حمایت آمریکا و ترکیه، تلاشی برای کاهش نفوذ ایران و روسیه در قفقاز جنوبی محسوب می‌شود. واگذاری مدیریت این مسیر ۴۳ کیلومتری که شامل خطوط ریلی، نفت، گاز و فیبر نوری است، به کنسرسیومی تحت هدایت آمریکا، می‌تواند:

• درآمدهای ترانزیتی ایران را تهدید کند.
• حضور غرب را در مرزهای شمالی کشور تقویت کند.

با این حال، درخواست ارمنستان برای گاز ایرانی، نشانه‌ای روشن از تمایل ایروان به حفظ توازن در روابط با همسایگان و دوری از وابستگی کامل به محور باکو-آنکارا است.

دیپلماسی انرژی: کلید قفل قفقاز

دیپلماسی انرژی ایران در قفقاز، با وجود پتانسیل‌های عظیم، در سال‌های اخیر با انفعال مواجه بوده است. در حالی که رقبایی مانند آذربایجان با حمایت ترکیه و غرب، پروژه‌هایی نظیر کریدور زنگزور را پیش می‌برند، ایران باید با تحرکی هوشمندانه، این فرصت را به اهرمی برای تقویت نفوذ خود تبدیل کند. صادرات گاز مایع به ارمنستان می‌تواند نقطه شروعی برای این تحول باشد.

راهکارهای تقویت نفوذ ایران

تقاضای جهانی برای گاز مایع رو به رشد است. ایران با بهره‌گیری از این روند و تقویت زیرساخت‌های انتقال گاز، می‌تواند به دروازه‌ای برای دسترسی به بازارهای قفقاز و حتی اروپا تبدیل شود. علاوه بر این، راهکارهای زیر می‌توانند به تقویت نفوذ ایران کمک کنند:

• بازسازی مسیر ریلی تبریز-جلفا-نخجوان: به‌عنوان جایگزینی برای کریدور زنگزور، می‌تواند وابستگی منطقه به مسیرهای تحت کنترل ایران را حفظ کند.
• همکاری با روسیه در چارچوب سازوکار ۳+۳: (ایران، روسیه، ترکیه، ارمنستان، آذربایجان و گرجستان) می‌تواند به خنثی‌سازی نفوذ غرب کمک کند، مشروط بر اینکه در قالب منافع متقابل تعریف شود.

چالش‌ها و چشم‌اندازهای پیش رو

ایران با چالش‌هایی نظیر رقابت با محور ترکیه-آذربایجان و نیاز به بهبود زیرساخت‌های انتقال گاز مواجه است. تأخیر در پروژه‌های انرژی منطقه‌ای، یکی از موانع اصلی توسعه بازارهای جدید بوده است. ایران باید با سرمایه‌گذاری هدفمند و مذاکرات فعال با ارمنستان، این موانع را برطرف کند.

فرصت‌های همکاری منطقه‌ای

گفت‌وگوهای سازنده با آذربایجان، به‌ویژه در قالب پروژه‌هایی مانند کریدور ارس، می‌تواند تنش‌ها را کاهش داده و منافع مشترکی ایجاد کند. در نهایت، ایران با تکیه بر منابع عظیم انرژی، روابط تاریخی با ارمنستان و موقعیت استراتژیک خود، می‌تواند قفقاز را به صحنه‌ای برای درخشش تبدیل کند. اما این موفقیت، نیازمند بیداری دیپلماتیک، سرمایه‌گذاری هوشمند و حرکتی سریع در برابر رقبای منطقه‌ای است. شعله‌ای که امروز در روابط تهران و ایروان روشن شده، می‌تواند آینده‌ای روشن برای ایران در قفقاز رقم بزند، به شرط آنکه این فرصت به آتش انفعال نسوزد.