خشکی کامل تالاب صالحیه البرز و هشدار درباره فرونشست در مهرشهر کرج

وضعیت بحرانی تالاب صالحیه و پیامدهای آن

قربانعلی محمدپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان البرز، با ابراز نگرانی شدید از وضعیت تالاب صالحیه، اعلام کرد که این تالاب به دلیل محدودیت منابع آبی در استان‌های تهران، قزوین و کرج، دیگر آبرسانی نمی‌شود و عملاً خشک است. وی هشدار داد که گردوغبار ناشی از خشکی تالاب، که حدود ۲۰ تا ۲۵ روز پیش بخش‌های زیادی از کرج و تهران را تحت تأثیر قرار داد، با وزش باد و طوفان به مراتب شدیدتر خواهد شد.

«این تالاب اصلاً وضعیت مناسبی ندارد و دیگر آبرسانی نمی‌شود. با توجه به محدودیت منابع آبی در تهران، قزوین و کرج، سهم آب برای تالاب در نظر گرفته نشده و عملاً خشک است.»

برنامه‌های احیا و چالش‌های پیش رو

احیای تالاب صالحیه یکی از اولویت‌های اصلی سازمان حفاظت محیط زیست است. با دستور استاندار البرز، قرار است برنامه عملیاتی احیای تالاب در شورای برنامه‌ریزی استان مطرح شود. یکی از اقدامات حیاتی در این راستا، حذف زهکشی ۴۰ کیلومتری است که سال‌ها پیش با هدف شورزدایی خاک و افزایش اراضی کشاورزی ایجاد شده بود و اکنون به عاملی برای تشدید خشکی تالاب تبدیل شده است.

تغییرات اقلیمی و سوءمدیریت: دو عامل اصلی بحران

محمدپور تأکید کرد که ایران با افزایش دمای حدود دو درجه‌ای، برخلاف میانگین جهانی (کمتر از یک درجه)، در حال گذر از یک دوره سخت خشکسالی ده‌ساله است. این تغییرات اقلیمی در کنار سوءمدیریت‌ها و توسعه نامتوازن، وضعیت تالاب را وخیم‌تر کرده است. وی افزود که بارگذاری جمعیت، صنعت و کشاورزی فراتر از ظرفیت آمایش سرزمینی، منابع آب استان البرز و تالاب‌ها را تحت فشار قرار داده است.

• افزایش دما: ایران حدود ۲ درجه افزایش دما را تجربه کرده است.
• خشکسالی: در حال گذر از یک دوره سخت خشکسالی ده‌ساله.
• توسعه نامتوازن: بارگذاری جمعیت، صنعت و کشاورزی فراتر از ظرفیت منطقه.
• تغییر کاربری اراضی: افزایش سطح زیرکشت و تولید محصولات پرمصرف مانند صیفی‌جات.

بحران فرونشست: تهدیدی جدی برای البرز

مدیرکل حفاظت محیط زیست البرز با هشدار نسبت به برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، از گسترش پدیده فرونشست در استان خبر داد. وی اظهار داشت که در گذشته، فرونشست بیشتر در استان‌های مرکزی مانند یزد و اصفهان مطرح بود، اما اکنون گزارش‌های متعددی از فرونشست در تالاب صالحیه، نظرآباد و مهرشهر کرج ارائه شده است. مهرشهر که روزگاری به باغ‌های سرسبز و آب فراوان معروف بود، اکنون با این تهدید جدی مواجه است.

«مهرشهری که روزی به داشتن آب و باغ‌های سرسبز معروف بود اما امروز با این تهدید فرونشست مواجه است. این پدیده تدریجی است اما سال به سال بیشتر خود را نشان می‌دهد.»

راهکارهای مدیریت بحران آب و توسعه پایدار

برای مقابله با این بحران، اصلاح الگوی کشاورزی و صنعت ضروری است:

• کشاورزی: کنار گذاشتن روش‌های سنتی غرقابی و تغییر الگوی کشت به محصولات کم‌مصرف.
• صنعت: الزام صنایع به بازچرخانی آب و ایجاد تصفیه‌خانه. عدم صدور مجوز برای صنایع بزرگ جدید در البرز.
• حقابه زیست‌محیطی: تأمین حقابه تالاب‌ها توسط آب منطقه‌ای.

محمدپور تأکید کرد که منطقه البرز دیگر ظرفیت صدور مجوز محیط زیست برای صنایع جدید را ندارد و توسعه تولید صرفاً در چارچوب استفاده از پساب بازچرخانی‌شده امکان‌پذیر است. وی به نمونه‌هایی مانند نیروگاه منتظر قائم اشاره کرد که فاقد سیستم تصفیه بودند و باید اصلاح شوند.

انتقال آب سدهای البرز به تهران و چالش‌های آن

مدیرکل محیط زیست البرز درباره انتقال آب از سدهای کرج (امیرکبیر) و طالقان به تهران توضیح داد که انتقال آب از سد امیرکبیر مربوط به دهه ۴۰ و برای شرب بوده است. مشکل کنونی کاهش آب شرب، ناشی از توسعه نامتوازن جمعیتی در تهران و کرج است. وی همچنین به پرتی زیاد آب در مسیر انتقال از سد طالقان به تهران اشاره کرد و بر لزوم اصلاح این مسیر تأکید کرد.

محمدپور در پایان هشدار داد که البرز ظرفیت بارگذاری جمعیتی و صنعتی جدید ندارد و تنها با تغییر الگوی کشت، بازچرخانی آب در صنعت و تأمین حقابه زیست‌محیطی می‌توان بخشی از شرایط را مدیریت و تهدیدات موجود را کاهش داد.