خبر کامل
چالش‌های هدفمندی یارانه‌ها: از رانت دارو تا ناترازی معیشت خانوار در ایران
چالش‌های هدفمندی یارانه‌ها: از رانت دارو تا ناترازی معیشت خانوار
نشست «بررسی هدفمندی یارانه‌ها» با حضور کارشناسان برجسته اقتصادی، به واکاوی ابعاد پیچیده و چالش‌های نظام یارانه‌ای در ایران پرداخت. در این نشست، حسن نوروزی، رئیس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، علی عسگری، معاون سابق سازمان برنامه و بودجه، و امید حاجتی، رئیس سابق سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، دیدگاه‌های خود را درباره ناکارآمدی یارانه‌های غیرمستقیم، لزوم اصلاحات ساختاری و تأثیر آن بر رفاه خانوارها مطرح کردند.
یارانه‌های غیرمستقیم؛ بستر رانت و فساد
امید حاجتی، رئیس سابق سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، با تأکید بر اینکه رفاه اقتصادی خانوار تحت تأثیر ثروت، درآمد و خدمات دولتی است، به نقش دولت در تعیین حداقل دستمزد، نظام مالیاتی و یارانه نقدی اشاره کرد. وی پرداخت یارانه‌های غیرمستقیم را عامل اصلی ناکامی و فساد گسترده در اقتصاد ایران دانست. حاجتی با ذکر مثال یارانه دارو، آن را از ابتدا تا انتها سرشار از رانت و قاچاق توصیف کرد و پیشنهاد داد که واردات دارو آزاد شده و یارانه به مصرف‌کننده نهایی پرداخت شود تا با هزینه کمتر، از بیماران خاص و سرطانی حمایت شود.
«یارانه غیرمستقیم همواره باعث ناکارآمدی بسیار بالایی شده و رانت و فساد در پی داشته است؛ مثلاً یارانه دارو از ابتدا تا انتها سرشار از رانت و فساد است.»
وی همچنین بر اهمیت ناترازی دخل و خرج خانوار تأکید کرد و خواستار بررسی یکپارچه و همزمان تمامی حامل‌های انرژی و تأثیر آن‌ها بر معیشت خانواده‌ها پیش از هرگونه آزادسازی قیمت‌ها شد.
یارانه‌های پنهان و چالش‌های بودجه‌ای
حسن نوروزی، رئیس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، به حجم بالای یارانه‌های پنهان و فرابودجه‌ای در ایران اشاره کرد. وی اظهار داشت که ۲۱ درصد منابع بودجه عمومی دولت، معادل ۱۰۴۷ همت، به یارانه‌ها اختصاص دارد که ۸۸ همت آن سهم دارو است. یارانه نقدی و مستمری ماهانه به خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی نیز ۳۶ همت برآورد شده است.
- ۲۱ درصد بودجه عمومی دولت صرف یارانه‌ها می‌شود.
- ۱۰۴۷ همت کل مبلغ یارانه‌ها در سال جاری.
- ۸۸ همت سهم یارانه دارو.
- ۳۶ همت یارانه نقدی و مستمری ماهانه.
نوروزی با انتقاد از سیاست فعلی پرداخت یارانه، بیان کرد که ماهانه ۳۵ میلیون دلار از وزارت نفت برای پرداخت یارانه دریافت می‌شود، در حالی که روزانه ۲۰ میلیون لیتر بنزین وارد می‌شود و صادراتی در این زمینه وجود ندارد. وی اصلاح این وضعیت را نیازمند بانک اطلاعاتی قوی دانست و به شکست روش خوداظهاری در سال ۹۳ و عدم دقت کافی در داده‌های اطلاعاتی املاک برای دهک‌سنجی پس از ۱۶ سال اشاره کرد.
ضرورت اصلاح پایگاه‌های اطلاعاتی و حذف دهک‌های پردرآمد
رئیس سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها تأکید کرد که ۹۲ درصد مردم در حال دریافت یارانه هستند و باید از سیستم حمایت فراگیر به سمت سیستم تأمین اجتماعی و خدمات‌دهی فراگیر حرکت کرد. وی پیشنهاد داد که یارانه‌ها مشروط به اقداماتی مانند ثبت‌نام فرزندان در مدارس یا کاهش اعتیاد باشد. نوروزی همچنین از مصوبه مجلس برای حذف ۳ دهک (۱۸ میلیون نفر) از دریافت‌کنندگان یارانه در قانون بودجه امسال خبر داد و ابراز امیدواری کرد که تا پایان سال، دهک‌های بالایی که یارانه می‌گیرند، حذف شوند.
وی به یارانه پنهان بنزین اشاره کرد که با متوسط مصرف روزانه ۱۳۹ میلیون لیتر و نرخ ۱۵۰۰ تومان، بالغ بر ۲ هزار همت است و جامعه این حجم یارانه را احساس نمی‌کند. نوروزی همچنین یادآور شد که قرار بود در برنامه ۵ ساله چهارم، قیمت حامل‌های انرژی به ۹۰ درصد فوب خلیج فارس برسد که محقق نشد و هدفمندی یارانه‌ها از همان ابتدا در منابع و مصارف با مشکل مواجه شد.
در زمینه اصلاح بانک اطلاعات خانوارها، نوروزی توضیح داد که سازمان هدفمندی با همکاری وزارت رفاه، بانک اطلاعاتی را ایجاد کرده است. با این حال، به دلیل تفاوت در تعریف خانوار بین سازمان هدفمندی و سازمان ثبت احوال، اختلافاتی در پایگاه‌های اطلاعاتی پیش آمده است. در حال حاضر، اطلاعات ۱۸ استان به صورت استان به استان با سازمان ثبت احوال در حال بررسی است و قرار است مراجعات حضوری حذف شده و تغییرات در بُعد خانوار در پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان ثبت احوال درج شود.
انتقاد از کالابرگ و لزوم اصلاح تدریجی قیمت‌ها
علی عسگری، معاون سابق سازمان برنامه و بودجه، با اشاره به تجربه گذشته در تعدیل تدریجی قیمت حامل‌های انرژی، از تبدیل این موضوع به یک تابو در حال حاضر انتقاد کرد. وی با سیاست کالابرگ نیز مخالفت کرد و اظهار داشت که حمایت‌های کالایی به دلیل سلب قدرت انتخاب از مصرف‌کننده، ناکارآمدی بیشتری به دنبال دارد و افزایش مصرف را نتیجه می‌دهد. عسگری همچنین تأکید کرد که اصلی‌ترین عامل تورم خانوار، مسکن است و تلاش برای کنترل تورم با ۱۱ قلم کالا از میان ۳۵۰ قلم کالای معیشتی، مؤثر نخواهد بود.
«در اقتصاد گفته می‌شود هر چه حمایت‌ها از نقدی به صورت کالایی باشد، چون قدرت انتخاب از مصرف‌کننده گرفته می‌شود، ناکارآمدی بیشتری در پی دارد و افزایش مصرف نتیجه آن است.»
وی خواستار بازگرداندن اختیار قیمت‌گذاری بنزین از مجلس به دولت در لایحه بودجه سال آینده شد و بر اصلاحات تدریجی در اقتصاد تأکید کرد، زیرا اقتصاد ایران تحت تأثیر سیاست داخلی و مسائل خارجی است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
