جنگ بر سر آزادی بیان در جشنواره‌های ادینبرا: تاریخچه، مناقشات و چالش‌های امروز

پیشینه تاریخی و حوادث جنجالی

از زمان تأسیس جشنواره بین‌المللی ادینبرا و فرینج در دهه ۱۹۴۰، این رویدادها همواره بازتابی از تحولات زمان خود بوده‌اند. در سال ۱۹۶۳ دو هنرمند به‌دلیل نمایش عریانی در سالن مک‌ایون محکوم به «نابهنجاری عمومی» شدند؛ اگرچه پس از دادگاه تبرئه شدند، اما این حادثه به‌عنوان «Lady McChatterley» در رسانه‌ها ماندگار شد.

در سال ۱۹۶۹، شورای شهر ادینبرا به صحنه‌ای از نمایش «Edward II» که دو مرد در آن بوسه می‌زدند، اعتراض کرد. همان سال، بازیگر سرشناس سر ایان مک‌کلن از این انتقادات «نفرت‌انگیز» و «کثیف» یاد کرد.

مقابله‌های ایدئولوژیک در دهه‌های اخیر

از اواسط دهه ۱۹۸۰، مشاور محافظه‌کار شهر، موئرا ناکس به‌عنوان «مری وایت‌هوس» جشنواره‌ها شناخته شد و به‌طور مکرر به برنامه‌های «غیر اخلاقی» انتقاد می‌کرد. او حتی جایزه‌ای به نام «The Moiras» برای «آشکارترین برنامه» ایجاد کرد.

در مقابل، در سال‌های اخیر، کمدین و جادوگر جری سادویتز به‌دلیل محتوای تند و بدون سانسور، با دریافت شکایات متعدد توسط «Pleasance» مواجه شد و برخی از نمایش‌های او لغو گردید.

جنگ بر سر حمایت‌های مالی و آزادی بیان

در سال ۲۰۲۳، فعال محیط‌زیست گرتا تونبرگ از حضور در جشنواره کتاب بین‌المللی ادینبرا خودداری کرد؛ او ادعا کرد که حامی مالی ۲۰ ساله این جشنواره، شرکت سرمایه‌گذاری «Baillie Gifford» به‌دلیل سرمایه‌گذاری در سوخت‌های فسیلی، به‌حفاظت از سیاره آسیب می‌رساند.

این اعتراض منجر به ایجاد خلأ مالی ۳۰۰,۰۰۰ پوندی شد که دولت اسکاتلند مجبور به پوشش آن با کمک بودجه شد. به‌جای برگزاری بحث‌های باز، برگزارکنندگان کتاب‌فستیوال کتاب خاطرات نخست‌وزیر پیشین نیکولا استورج را برنامه‌ریزی کردند و کتابی با عنوان «The Women Who Wouldn't Wheesht» را حذف کردند.

همچنین کتابخانه ملی اسکاتلند و مرکز فرهنگی «Summerhall» به‌دلیل فشارهای گروه‌های فعال، کتاب‌های مرتبط با هویت جنسیتی را از نمایشگاه‌ها حذف یا از دعوت هنرمندان با دیدگاه‌های «منتقد جنسیت» خودداری کردند. در مورد دوم، این تصمیم پس از حضور معاون نخست‌وزیر کِیت فوربس در یک برنامهٔ پیشین به‌وجود آمد.

«آزادی بیان هستهٔ اصلی هر جشنوارهٔ فرهنگی است؛ نه فقط برای دیدگاه‌های غالب، بلکه برای تمام نظرات».

نمایندگان مجلس اس‌ان‌پی، از جمله فرگس ایوینگ پیشنهادی برای الزام تمام نهادهای هنری دریافت‌کننده بودجه عمومی به رعایت آزادی بیان ارائه دادند؛ در غیر این‌صورت اعتبار مالی آن‌ها ممکن است از بین برود.

نگاه به آینده

با نزدیک شدن به هشتادمین سالگرد جشنواره‌های بین‌المللی و فرینج، ضرورت اتحاد برای دفاع از اصل آزادی بیان بیش از پیش مشهود است. هزاران برنامه در این دوره برگزار می‌شود و انتخاب بین دیدن یا نادیده‌گیری آن‌ها به عهدهٔ مخاطبان است.