اولین پیوند موفقیت‌آمیز ریه خوک اصلاح ژنتیکی شده به انسان در جهان

در یک دستاورد علمی بی‌سابقه، جراحان چینی برای نخستین‌بار در جهان موفق به پیوند ریه یک خوک اصلاح‌شده ژنتیکی به بدن یک انسان دچار مرگ مغزی شدند. این ریه پیوندی به مدت ۹ روز در بدن گیرنده زنده و فعال باقی ماند که گامی مهم اما اولیه در حوزه «بیگانه‌پیوندی» (پیوند اعضا از حیوان به انسان) محسوب می‌شود. هدف نهایی این حوزه، مقابله با بحران جهانی کمبود عضو است، هرچند کارشناسان تأکید می‌کنند که تا رسیدن به کاربرد بالینی این روش، به‌ویژه برای ریه‌ها، راه درازی در پیش است.

جزئیات اولین پیوند ریه خوک به انسان

این عمل آزمایشی بر روی یک مرد ۳۹ ساله که پس از خونریزی مغزی دچار مرگ مغزی شده بود، انجام شد. تیم جراحی در بیمارستان دانشگاه پزشکی گوانگژو، پس از کسب رضایت خانواده بیمار، ریه خوکی را که شش تغییر ژنتیکی برای کاهش خطر پس‌زدن عضو در آن اعمال شده بود، به بدن بیمار پیوند زدند.

نتایج اولیه این پیوند امیدوارکننده بود؛ بدن گیرنده دچار پس‌زدگی «فوق حاد» (Hyperacute rejection) که یک واکنش ایمنی سریع و شدید است، نشد و ریه در ساعات اولیه عملکرد خوبی از خود نشان داد. با این حال، چالش‌های دیگری به سرعت آشکار شدند.

چالش‌ها و نتایج پس از پیوند

پس از گذشت ۲۴ ساعت، علائم اولیه پس‌زدگی، از جمله تجمع مایعات و آسیب به بافت ریه، مشاهده شد. با وجود استفاده از داروهای قدرتمند سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، بدن گیرنده به تدریج شروع به حمله به عضو پیوندی کرد و در طول ۹ روز، آسیب به ریه به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافت. در نهایت، این آزمایش در روز نهم و به درخواست خانواده بیمار، متوقف شد.

کارشناسان تأکید می‌کنند که ریه پیچیده‌ترین عضو برای پیوند است، حتی در پیوندهای انسان به انسان. برخلاف قلب یا کلیه، ریه‌ها به‌طور مداوم با محیط بیرون در تماس هستند و باید در برابر آلودگی‌ها، ویروس‌ها و باکتری‌ها از خود دفاع کنند. این امر باعث می‌شود که سیستم ایمنی در ریه بسیار حساس و فعال باشد و در نتیجه، احتمال پس‌زدن عضو پیوندی در آن بسیار بالاتر است.

دکتر «آنکیت بهارات»، رئیس بخش جراحی قفسه سینه در دانشگاه نورث‌وسترن، با اشاره به تصاویر سی‌تی اسکن این آزمایش می‌گوید: «آسیب زیادی [به ریه] وارد شده است. کاملاً متقاعد نشده‌ام که هیچ پس‌زدگی فوق حادی وجود نداشته است.»

آینده بیگانه‌پیوندی ریه

با این حال، تمامی کارشناسان متفق‌القول هستند که این مطالعه، یک گام مهم و یک تجربه یادگیری مؤثر است. این آزمایش به دانشمندان اجازه داد تا موانع ایمنی، فیزیولوژیکی و ژنتیکی را که باید بر آن‌ها غلبه کرد، از نزدیک مشاهده کنند. با این حال، هیچ‌کس این دستاورد را به عنوان یک موفقیت بالینی تلقی نمی‌کند. دکتر «آدام گریزمر»، از جراحان پیوند در دانشگاه نیویورک، می‌گوید: «هیچ‌کس برای یک پیوند ریه ۹ روزه ثبت‌نام نمی‌کند.»

در حال حاضر، مسیرهای تحقیقاتی دیگری مانند استفاده از ریه خوک به عنوان یک داربست برای رشد سلول‌های بنیادی انسانی، ممکن است در کوتاه‌مدت راه‌حل‌های عملی‌تری ارائه دهند. یافته‌های این پژوهش در ژورنال Nature Medicine منتشر شده است.