عباس آخوندی: راه‌حل اقتصاد ایران در گرو تغییر دکترین امنیت است

عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی دولت‌های یازدهم و دوازدهم، در گفت‌وگویی با اکوایران، تحلیل متفاوتی از وضعیت کنونی اقتصاد ایران ارائه داده است. او معتقد است که مسائل فعلی کشور دیگر با راه‌حل‌های سیاستی قابل حل نیستند و نیازمند رویکردی عمیق‌تر در حوزه اقتصاد سیاسی هستیم.

چرا راه‌حل‌های سیاستی ناکافی هستند؟

به باور آخوندی، نظریه‌های رایج اقتصاد کلان دیگر توانایی حل چالش‌های پیش روی ایران را ندارند. او تاکید می‌کند که برای خروج از وضعیت فعلی، باید به جای تمرکز بر اصلاحات سیاستی، به دنبال اصلاحات نهادی باشیم. این اصلاحات نیازمند تغییر بنیادین در نگرش ما به جهان و مسائل آن است.

تغییر دکترین امنیت: از تهدید به اقتصاد

آخوندی تفسیری نوین از مفهوم امنیت ارائه می‌دهد. او معتقد است که امنیت نه از توانایی تهدید، بلکه از قدرت اقتصادی یک کشور نشأت می‌گیرد. بر اساس این دیدگاه:

• امنیت حاصل ایجاد ارزش افزوده بیشتر.
• نقش‌آفرینی فعال‌تر در مناسبات اقتصاد جهانی.
• هرچه یک دولت-ملت «کیک اقتصادی» بزرگتری داشته باشد و تعاملات اقتصادی بیشتری با جهان برقرار کند، امنیت بیشتری کسب خواهد کرد.

این رویکرد بیان می‌کند که آسیب به کشوری با اقتصاد قوی و تعاملات گسترده، منافع بسیاری از کشورها را به خطر می‌اندازد و این منافع مشترک، هزینه هرگونه اقدام علیه امنیت آن کشور را افزایش می‌دهد. در نتیجه، احتمال عملی شدن تهدیدات به شکل معناداری کاهش می‌یابد.

دکترین اقتصادی: راهی به سوی قرارداد جامع نوین

تحقق این درک نوین از جهان، مستلزم تغییر رویکرد اقتصاد سیاسی کشور است. آخوندی پیشنهاد می‌کند که ایران باید دکترین اقتصادی را جایگزین دکترین تهدید کند. این تغییر دکترین نیازمند اصلاحات نهادی گسترده است و می‌تواند به یک قرارداد جامع نوین میان ایران و غرب منجر شود. این راه حل، نه در نظریات اقتصاد کلان، بلکه در دل اقتصاد سیاسی قابل دستیابی است.

چالش‌های پیش رو در اجرای این رویکرد

با وجود انسجام نظری، اجرای این رویکرد در عمل با چالش‌های جدی مواجه است:

• اجماع داخلی: تغییر رویکرد امنیتی از دکترین تهدید به دکترین اقتصادی نیازمند اجماع گسترده در میان نهادهای مختلف تصمیم‌گیرنده داخلی است.
• مذاکرات پیچیده: دستیابی به یک قرارداد جامع نوین با قدرت‌های غربی، مستلزم مذاکرات پیچیده و حل‌وفصل اختلافات سیاسی و ژئوپلیتیک متعددی است که می‌تواند طولانی و دشوار باشد.

بنابراین، حرکت از یک نظریه به یک راهبرد عملی، مسیری پرپیچ‌وخم و زمان‌بر است که تنها با اراده سیاسی قوی و هم‌سویی نهادی میسر خواهد بود.