خرده‌مالکی؛ چالش اصلی توسعه کشاورزی و آبیاری نوین در خراسان شمالی

خراسان شمالی، استانی با پتانسیل‌های کشاورزی فراوان، این روزها با چالش بزرگی به نام خرده‌مالکی اراضی دست و پنجه نرم می‌کند. این پدیده نه تنها بهره‌وری را کاهش داده، بلکه مانعی جدی بر سر راه توسعه آبیاری نوین و افزایش تولیدات کشاورزی شده است. مسئولان استانی در تلاشند تا با تجمیع اراضی و ترویج کشت‌های مشترک، این مشکل دیرینه را حل کنند.

اولویت‌بندی تجمیع اراضی برای افزایش بهره‌وری

ایزانلو، یکی از مسئولان محلی، با اشاره به خردشدن اراضی، کمبود منابع آبی و ضرورت افزایش بهره‌وری آب و محصولات کشاورزی، از اولویت قرار گرفتن بررسی درخواست‌های روستاهای عمارت و درازپی خبر داد. این دو روستا با مساحتی بیش از ۳۰۰ هکتار، در کانون توجه برای اقدامات مثبت در زمینه تجمیع و یکپارچه‌سازی قرار گرفته‌اند. انتظار می‌رود به‌زودی شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی در این زمینه باشیم که می‌تواند الگویی برای روستاهای هم‌جوار نیز باشد.

ابعاد گسترده خرده‌مالکی در استان

نیازی، رئیس خانه کشاورز خراسان شمالی، ابعاد این مشکل را روشن‌تر می‌کند. وی اظهار داشت که در حال حاضر، ۷۰ درصد کشاورزان این استان خرده‌مالک هستند. این وضعیت به حدی وخیم است که برخی زمین‌های کشاورزی حتی به کمتر از ۱۰۰۰ مترمربع رسیده‌اند. این تقسیم‌بندی‌های کوچک، کشت اقتصادی را عملاً غیرممکن ساخته و کشاورزان تنها می‌توانند نیازهای یک ساله خود را در یک محصول خاص تأمین کنند.

«در گذشته شرکت‌های سهامی زراعی در این استان وجود داشت که در قالب این زمین‌های خرد، یک محصول مشترک کشت می‌شد که تولید در این حالت اقتصادی می‌شد؛ اما کشت در این زمین‌های خرد به هیچ عنوان اقتصادی نیست و کشاورز فقط نیاز خود برای یک سال در یک محصول را تامین می‌کند.»

وی همچنین افزود که برای بسیاری از این کشاورزان، کشت محصول در فصول بهار و پاییز، به فروش محصولات کشاورزی آن‌ها بستگی دارد که نشان‌دهنده آسیب‌پذیری بالای این بخش است.

خرده‌مالکی، سد راه آبیاری نوین

محمد محمدزاده، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، خرده‌مالکی را «سنگ پیش پای توسعه آبیاری نوین» در استان می‌داند. به دلیل خرد و کوچک بودن اراضی کشاورزی، استقبال چندانی برای اجرای سیستم‌های آبیاری نوین صورت نمی‌گیرد. این در حالی است که آبیاری نوین می‌تواند نقش کلیدی در صرفه‌جویی آب و افزایش بهره‌وری ایفا کند.

چالش‌های پیش روی تجمیع اراضی

تلاش سازمان جهاد کشاورزی بر این است که صاحبان زمین‌های خرد را در قالب شرکت‌های تعاونی یا سهامی زراعی به اجرای پروژه‌های آبیاری نوین ترغیب کند. اما این افراد اغلب تمایلی به راه‌اندازی چنین تعاونی‌ها یا شرکت‌هایی ندارند. تصور اشتباهی مبنی بر از دست دادن مالکیت زمین در صورت تجمیع، یکی از موانع اصلی در این مسیر است.

علاوه بر این، بسیاری از زمین‌های کشاورزی فاقد زیرساخت‌های لازم مانند برق و استخر ذخیره آب هستند و توان مالی کشاورزان برای ایجاد این زیرساخت‌ها نیز اندک است. محمدزاده تأکید کرد که اولویت نخست سازمان جهاد کشاورزی، اجرای پروژه‌های آبیاری نوین روی اراضی وسیع‌تر یا اراضی خردی است که با یکدیگر تجمیع شده باشند.