سرشماری ۱۴۰۵: تحول نظام آماری ایران به روش ثبتی‌مبنا

غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران، در تاریخ ۵ شهریور ماه از تغییرات بنیادین در رویکرد سرشماری سال ۱۴۰۵ خبر داد. وی با اشاره به تحولات فناوری، افزایش سطح دانش عمومی و نیازهای آماری نوین کشور، بر لزوم بازنگری در روش‌های سنتی سرشماری تأکید کرد. این تغییرات با هدف ارتقاء دقت و کارایی جمع‌آوری داده‌ها صورت می‌گیرد.

روش نوین: سرشماری ثبتی‌مبنا

گودرزی اعلام کرد که سرشماری سال ۱۴۰۵ به روش ثبتی‌مبنا انجام خواهد شد. این شیوه که در بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرد، بر جمع‌آوری اطلاعات از طریق دستگاه‌های اداری و پایگاه‌های داده موجود تمرکز دارد. وی افزود: «ما پیش‌تر به شکل آزمایشی این روش را در سرشماری کشاورزی اجرا کردیم که نتایج قابل قبولی داشت.»

در این شیوه، مراجعه گسترده به درب منازل همانند گذشته نخواهیم داشت و عمده اطلاعات از دستگاه‌های اداری دریافت می‌شود. البته بخشی از راستی‌آزمایی اطلاعات توسط مردم و بخشی نیز از طریق عملیات میدانی انجام خواهد شد. تأکید می‌کنم تمام داده‌هایی که جمع‌آوری می‌شود محرمانه خواهد بود.

این رویکرد جدید به معنای کاهش چشمگیر مراجعات حضوری به منازل است، اما عملیات میدانی و راستی‌آزمایی توسط مردم همچنان بخشی از فرآیند خواهد بود. رئیس مرکز آمار ایران همچنین بر محرمانه بودن تمامی داده‌های جمع‌آوری شده تأکید کرد.

هماهنگی بین دستگاهی و حکمرانی داده‌محور

با توجه به اینکه دستگاه‌های مختلف کشور دارای داده‌های متفاوتی هستند، همکاران مرکز آمار و سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌ها در حال بررسی و هماهنگی این داده‌ها هستند. این تحول مهم، نظام آماری کشور را از روش سنتی به نظام ثبتی‌مبنا تغییر می‌دهد و به جای سرشماری هر ۱۰ سال یک‌بار، امکان به‌روزرسانی داده‌ها در دوره‌های کوتاه‌تر فراهم می‌شود. این امر می‌تواند به تحقق حکمرانی داده‌محور در کشور کمک شایانی کند.

نشست‌های استانی و بررسی ابعاد سرشماری

به منظور بررسی ابعاد مختلف این سرشماری نوین، سلسله نشست‌هایی در استان‌های کشور برگزار خواهد شد. نخستین نشست در همدان و با حضور سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی این استان و پنج استان دیگر به صورت مجازی برگزار شد. محور این نشست، مرور تجارب گذشته و نگاهی به سرشماری ۱۴۰۵ بود و جلسات مشابه در هفته‌ها و ماه‌های آینده در سایر استان‌ها نیز برگزار خواهد شد.

زمان دقیق برگزاری سرشماری هنوز نهایی نشده است، اما با توجه به تغییر مدل، ممکن است در آبان ماه یا زمان دیگری باشد که تا پایان سال جاری اعلام خواهد شد.

همدان، میزبان آغاز تحول آماری

سیدمهدی وفایی، رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان همدان، با اشاره به اهمیت آمار در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، اظهار داشت که نخستین نشست آغاز رسمی سرشماری ۱۴۰۵ در کشور به میزبانی همدان برگزار شده است. وی افزود که مطالعات مقدماتی در مرکز آمار ایران انجام شده و چهارچوب‌های اصلی تدوین گردیده است.

هدف اصلی این نشست و نشست‌های مشابه در سایر استان‌ها، بررسی و نقد این چهارچوب‌ها با استفاده از تجربیات عملیاتی سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی استانی است چرا که میدان اصلی سرشماری، استان‌ها و نیروهای فعال در سطح محلی هستند. تلاش شده است نقاط ضعف و قوت موجود شناسایی و اصلاح شود تا بتوانیم سرشماری آینده را با کمترین نقص و بالاترین دقت اجرا کنیم.

وفایی تأکید کرد که آمار مبنای اصلی برنامه‌ریزی و توسعه کشور است و نظام آماری در حال حرکت به سمت «نظام ثبتی‌مبنا» است. هدف، ایجاد ارتباط میان سامانه‌های متعدد ثبت اطلاعات مردم، تکمیل و ادغام آن‌ها برای رفع نواقص موجود است. با این حال، نقش اصلی سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌ها در عملیات میدانی سرشماری همچنان حفظ خواهد شد.

وی در پاسخ به پرسشی درباره خطاهای احتمالی در آمارگیری‌های گذشته، بیان کرد که مهم‌ترین اصل، پایبندی به روش‌های علمی و دستورالعمل‌های ابلاغی است و تلاش می‌شود با بهره‌گیری از تجارب گذشته و شیوه‌های علمی، آمار دقیق‌تری از جامعه به دست آید.