چالش‌ها و راهکارهای توسعه صنایع دستی: از آمار تا حمایت‌های دولتی

مریم جلالی، معاون صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در حاشیه بازدید از کارگاه چاقوسازی روستای شوراب خدابنده، به تشریح وضعیت کنونی صنایع دستی کشور و راهکارهای توسعه آن پرداخت. وی با اشاره به تفاوت آماری فعالان این حوزه، بر لزوم ایجاد بانک اطلاعاتی جامع و حمایت‌های دولتی هدفمند تاکید کرد.

چالش‌های آماری و لزوم حکمرانی داده‌ها

جلالی توضیح داد که بسیاری از افراد به صورت تفننی و صرفاً از روی علاقه در خانه‌ها به فعالیت‌های صنایع دستی مشغول هستند که این افراد در آمار رسمی ثبت نمی‌شوند. این موضوع منجر به تفاوت‌های آماری قابل توجهی می‌شود. وی افزود: «یکی از اهداف اصلی ما در سند صنایع دستی، پیگیری حکمرانی داده‌ها و تهیه بانک اطلاعاتی قابل اعتماد و معتبر است تا بتوانیم وضعیت فعالان این حوزه را بهتر رصد کنیم.»

این بانک اطلاعاتی به ویژه برای خانواده‌های روستایی که صنایع دستی شغل اصلی بسیاری از آن‌هاست، مکمل خواهد بود. در استان‌هایی مانند زنجان، به دلیل ماهیت کارگاهی و مردانه بودن برخی هنرها نظیر چاقوسازی و ساخت ابزار، تفاوت‌هایی با سایر فعالیت‌ها وجود دارد. به گفته جلالی، تقریباً در هر خانواده ایرانی یک فعال در حوزه صنایع دستی وجود دارد که نشان‌دهنده گستردگی این صنعت در سطح کشور است.

راهکارهای کاهش هزینه‌ها و حمایت از هنرمندان

معاون صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در خصوص مشکلات هنرمندان، به ویژه افزایش قیمت مواد اولیه، اظهار داشت: «باید زنجیره کسب‌وکار و ارزش افزوده کامل شود تا تامین مواد اولیه برای فعالان این حوزه، گران‌تر رقم نخورد.»

وی تاکید کرد که حمایت معنادار از فعالان صنایع دستی زمانی میسر است که فعالیت‌های آن‌ها از شکل فردی به شکل تجمعی، تشکلی، اتحادیه‌ای، صنفی و تعاونی تغییر یابد؛ یعنی شخصیت حقیقی به شخصیت حقوقی تبدیل شود. در این صورت می‌توان قیمت تمام شده مواد اولیه را کاهش داد و حتی از تسهیلات دولتی نیز بهره‌مند شد.

«تنوع، تعدد و پراکندگی در حوزه فعالیت‌های صنایع دستی نمود دارد. به طور مثال مواد اولیه سفال، رودوزی و چاقو متفاوت است.»

۲۹۹ گونه صنایع دستی و لزوم سیاست‌گذاری واحد

جلالی با اشاره به وجود ۲۹۹ گونه صنایع دستی در کشور، بیان کرد که اتخاذ یک سیاست واحد برای آن‌ها تنها در صورتی امکان‌پذیر است که تشکل‌ها، جامعه‌های حرفه‌ای و تخصصی در این زمینه تشکیل شوند. در این صورت، جامعه حرفه‌ای و تعاونی می‌تواند با تامین نیازها، قیمت تمام شده مواد اولیه را کنترل کند.

وی بر اهمیت زنجیره ارزش در صنایع دستی تاکید کرد که شامل مراحل تامین مواد اولیه، استانداردسازی تولید، بسته‌بندی و فروش است. استانداردسازی و بسته‌بندی مناسب نقش مهمی در ارتقای کیفیت و بازارپذیری محصولات دارد و تشکیل تشکل‌ها و انجمن‌های تخصصی برای اجرای سیاست‌های واحد و موثر ضروری است.

تاثیر نوسانات اقتصادی و نقش دولت

معاون صنایع دستی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در خصوص تاثیر نوسانات اقتصادی و افزایش قیمت‌ها بر حوزه صنایع دستی گفت: «حمایت‌های دولتی باید به گونه‌ای باشد که هنرمندان و صنعتگران بتوانند کسب‌وکار خود را حفظ و توسعه دهند، بدون اینکه روح هنری و هویت فرهنگی خود را از دست بدهند.»

وی افزود که این حوزه باید هم تابع قوانین کسب‌وکار باشد و هم از حمایت‌های دولتی بهره‌مند شود تا در مسیر توسعه پایدار حرکت کند. جلالی همچنین بر اهمیت ترویج هنرهای اصیل و حفظ تقاضا در بازار تاکید کرد و گفت که تقاضا و عرضه نقش کلیدی در پایداری و رشد صنایع دستی دارد و سیستم‌های طراحی و بازاریابی باید به گونه‌ای باشد که این زیست‌بوم کامل و خودجوش حفظ شود.

تجربه نشان داده است که در مناطقی که دولت کمتر دخالت می‌کند و فعالیت‌ها بیشتر مردمی و خودجوش است، پایداری و رشد بیشتری مشاهده می‌شود.

صنایع دستی در برنامه هفتم توسعه

جلالی در پایان اظهار داشت که در برنامه هفتم توسعه، توجه ویژه‌ای به تقویت و حمایت از صنایع دستی شده است. این مهم از دولت‌های قبلی آغاز شده و امید می‌رود با بهبود محیط کسب‌وکار و کاهش موانع، صنایع دستی بتواند رشد کند و نقش موثری در حفظ هویت فرهنگی و اقتصادی کشور ایفا نماید.