سازمان ملل خواستار همکاری ایران با آژانس شد؛ اروپا تهدید به فعال‌سازی مکانیسم ماشه کرد

در بحبوحه تنش‌های فزاینده پیرامون برنامه هسته‌ای ایران، سازمان ملل متحد بر لزوم همکاری کامل تهران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تاکید کرده است. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که بازرسان آژانس پس از یک دوره بحرانی، خاک ایران را ترک کرده‌اند و کشورهای اروپایی نیز تهدید به فعال‌سازی مکانیسم بازگشت خودکار تحریم‌ها (اسنپ‌بک) کرده‌اند.

فراخوان سازمان ملل برای همکاری و تصحیح یک اشتباه

استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل، روز چهارشنبه در جمع خبرنگاران به خبر اعلام شده توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اشاره کرد و گفت: «خبری را که توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام شده است، دیده‌ام. امیدواریم ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کامل داشته باشد و به تعهدات خود عمل کند.»

در ادامه نشست خبری، خبرنگاری درباره الزام اطلاع‌رسانی به دبیرکل سازمان ملل در صورت فعال‌سازی مکانیسم ماشه توسط کشورهای اروپایی سوال کرد. دوجاریک ابتدا به اشتباه پاسخ داد که باید نامه‌ای به دبیرکل ارسال شود، اما بلافاصله با ارسال ایمیلی به خبرنگاران، این اشتباه را تصحیح کرد و توضیح داد: «برای موضوع اسنپ‌بک (بازگشت سریع تحریم‌ها)، باید نامه‌ای به رئیس شورای امنیت ارسال شود نه به دبیرکل سازمان ملل. من قبلاً در نشست خبری اشتباه گفتم.»

خروج بازرسان و تهدید اروپا

نخستین تبعات جدی بحران هسته‌ای ایران، پس از آغاز جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و حمله آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران، در حوزه روابط با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نمود پیدا کرد. در پی این وقایع، بازرسان این نهاد که بر اساس پیمان عدم اشاعه سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی) ماموریت نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران را بر عهده دارند، خاک کشور را ترک کردند.

وزرای خارجه سه کشور اروپایی در مرداد ماه سال جاری با ارسال نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل متحد اعلام کردند که در صورتی که ایران تا پایان ماه اوت ۲۰۲۵ (۹ شهریور ۱۴۰۴) مذاکرات هسته‌ای با جامعه جهانی را از سر نگیرد، آماده‌اند سازوکار «بازگشت خودکار تحریم‌ها» را فعال کنند. در این نامه، بدون تعیین طرف مقصر وضعیت کنونی برجام، ادعا شده است که اگر ایران پیش از پایان اوت به راه‌حل دیپلماتیک تن ندهد، تروئیکای اروپا مکانیسم پس‌گشت (اسنپ‌بک) را فعال خواهد کرد.

برجام و موعدهای کلیدی

بر اساس توافق هسته‌ای ایران موسوم به برجام و قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، موعد پایان برخی بندهای کلیدی توافق (روز انتقالی) در اکتبر ۲۰۲۵ (آبان ۱۴۰۴) فرا می‌رسد. سه کشور اروپایی که طی سال‌های گذشته در اجرای تعهدات اقتصادیِ وعده داده شده در برجام ناتوان بوده‌اند، چنین وانمود می‌کنند که سازوکاری که برای راستی‌آزمایی اجرای تعهدات هسته‌ای ایران طراحی شده، مستقل از تعهدات متقابل طرف‌های مقابل همچنان قابل اتکا است.

تلاش روسیه برای دیپلماسی

در همین راستا، دیمیری پولیانسکی، سفیر و معاون نمایندگی روسیه در سازمان ملل، روز سه‌شنبه در حاشیه نشست شورای امنیت درباره پیش‌نویس قطعنامه پیشنهادی روسیه برای تمدید فنی مفاد قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت درباره ایران و برجام گفت: «این پیش‌نویس مربوط به تمدید قطعنامه ۲۲۳۱ است و در واقع روسیه و چین به عنوان اعضای پاسخگو در برجام می‌خواهند فضای تنفس بیشتری برای دیپلماسی ایجاد و امکان پیگیری فعالانه برای حل دیپلماتیک این موضوع فراهم کنند.»

پولیانسکی تصریح کرد: «من فکر می‌کنم این به نفع همه طرف‌ها است، زیرا ابتکارات خصمانه زیادی وجود دارد که قطعاً اوضاع را بسیار بدتر می‌کند. ما معتقدیم که انتخاب جامعه بین‌المللی باید به نفع صلح و دیپلماسی باشد و نه به نفع جنگ، و پیش‌نویس ما نیز دقیقاً بر همین مبنا تدوین شده است. این نوعی محک برای کسانی خواهد بود که واقعاً خواهان حمایت و حفظ تلاش‌های دیپلماتیک هستند و برای کسانی که هیچ راه‌حل دیپلماتیکی نمی‌خواهند، بلکه فقط می‌خواهند دستورکارهای خودخواهانه ملی‌گرایانه خود را علیه ایران دنبال کنند، بنابراین به زودی خواهیم دید.»