خبر کامل
بحران آتش‌سوزی در زاگرس: ۷۰۰ درصد رشد و ۲۳ قربانی داوطلب
جنگل‌های زاگرس، ریه‌های حیاتی ایران، در سال جاری با بحرانی بی‌سابقه دست و پنجه نرم می‌کنند. آمارهای نگران‌کننده سازمان مدیریت بحران نشان می‌دهد که بیش از نیمی از آتش‌سوزی‌های کشور در این منطقه رخ داده و در دو ماه ابتدایی سال، شاهد رشد خیره‌کننده ۷۰۰ درصدی حریق بوده‌ایم. این فاجعه زیست‌محیطی، نه تنها به نابودی طبیعت منجر شده، بلکه جان ۲۳ داوطلب مردمی را نیز گرفته است. در این میان، فعالان محیط زیست از بی‌توجهی نهادهای دولتی و نبود برنامه‌ریزی منسجم برای پیشگیری و اطفای حریق گلایه دارند و خواستار شفافیت در مدیریت بحران و حمایت از نیروهای داوطلب هستند.
سازمان منابع طبیعی در بن‌بست آتش‌سوزی
امید سجادیان، دبیر تشکل نهضت سبز زاگرس و فعال محیط‌زیست، با انتقاد شدید از عملکرد سازمان منابع طبیعی ایران، تأکید می‌کند که این سازمان حتی یک پهنه‌بندی ساده از مناطق پرخطر آتش‌سوزی ندارد و در برنامه‌ریزی‌های اطفای حریق نقشی ایفا نمی‌کند. به گفته او، اموری چون پیشگیری، تشکیل یگان تخصصی اطفای حریق، آموزش و ساماندهی نیروهای مردمی و فرماندهی عملیات، برای این سازمان بی‌معناست.
«هنوز برای سازمان منابع طبیعی نقاط پر‌ریسکی که بیشترین آتش‌سوزی را در سال‌های گذشته تجربه کرده‌اند، روشن نیست. اموری مثل پیشگیری، تشکیل یگان اطفای تخصصی حریق، آموزش نیروهای مردمی و ساماندهی برای کمک در صورت نیاز و فرماندهی نیروها حین اطفای حریق برای سازمان منابع طبیعی بی‌معناست.»
سجادیان با طرح این پرسش که آیا خاموش‌کردن آتش وظیفه دولت است، می‌افزاید: اگر چنین است، دولت باید صفر تا صد کار، از تهیه امکانات تا تأمین نیروی انسانی و عملیات اطفا را بر عهده بگیرد. او معتقد است که در صورت مشارکت مردمی، باید یک برنامه سیستماتیک برای تقسیم وظایف بین مردم و دولت وجود داشته باشد و اگر اطفای حریق صرفاً مردمی است، دولت باید کل کار را به بخش خصوصی واگذار کند.
موضوع آتش‌سوزی در ایران: فصلی و احساسی
این فعال محیط‌زیست، اطفای حریق جنگل‌ها و مراتع را فاقد روشی روشن و برنامه‌ای منسجم می‌داند و آن را «دولتی، فصلی و ناکارآمد» توصیف می‌کند. او می‌گوید هیچ ساماندهی مشخصی برای نیروهای مردمی از سوی سازمان منابع طبیعی در نظر گرفته نشده است. سجادیان تأکید می‌کند که اگر اطفای حریق وظیفه دولت است، نیروهای دولتی باید در خط مقدم باشند و در صورت نیاز از نیروهای داوطلب آموزش‌دیده و ساماندهی‌شده کمک بگیرند، نه اینکه مردم به عنوان نیروی رایگان و بدون نقش در برنامه‌ریزی‌ها به کار گرفته شوند.
بیمه داوطلبان مردمی؛ بن‌بستی ادامه‌دار
یکی از بزرگترین معضلات، وضعیت بیمه داوطلبان و جنگل‌بانان است. فعالان محیط‌زیست و داوطلبانی که حین اطفای حریق مصدوم می‌شوند، مجبورند هزینه‌های درمان را خودشان بپردازند. خانواده‌های داوطلبانی که جان خود را از دست می‌دهند نیز از هیچ تسهیلات یا مستمری برخوردار نیستند. سجادیان با اشاره به این مشکل دیرینه می‌گوید:
«سال‌هاست که ایران درگیر حریق منابع طبیعی است، اما هنوز نتوانسته‌اند موضوع پیش‌افتاده‌ای مثل بیمه داوطلبان مردمی را که برای اطفای حریق وارد آتش می‌شوند، حل‌وفصل کنند.»
او به ناکارآمدی بیمه‌های «بی‌نام» و «فداکار خدمت» اشاره کرده و می‌افزاید که این بیمه‌ها در عمل به کار داوطلبان و فعالان محیط‌زیست نمی‌آیند، زیرا شروطی دارند که مانع از تعلق آنها به این افراد می‌شود. در نتیجه، اگر داوطلبان مردمی دچار آسیب شوند، کسی مسئولیت آنها را بر عهده نمی‌گیرد.
حقوق ناچیز و هزینه‌های درمانی سنگین
حتی جنگل‌بانان و همیاران رسمی سازمان منابع طبیعی نیز در صورت سانحه، باید هزینه‌های درمانی را خودشان پرداخت کنند و تنها بخشی از آن را پس از طی مراحل اداری دریافت می‌کنند. این در حالی است که بسیاری از این افراد با حقوقی حدود هشت میلیون تومان، توان پرداخت هزینه‌های بیمارستان و درمان را ندارند. وضعیت نیروهای مردمی در این زمینه به مراتب بدتر است. سجادیان تأکید می‌کند که نبود مدیریت و فرماندهی واحد در عملیات اطفای حریق، به بی‌نظمی و اقدامات سلیقه‌ای منجر شده است.
آتش‌سوزی‌های عمدی: از زغال‌گیری تا افزایش سهم زمین
دلایل آتش‌سوزی‌ها پیچیده و چندوجهی است. در برخی مناطق، زغال‌گیری عامل اصلی حریق است، در حالی که در مناطق دیگر، کشاورزان برای توسعه زمین‌های کشاورزی و تعرض به مراتع، عمداً اقدام به آتش‌سوزی می‌کنند. بسیاری از مدیران و فعالان محیط‌زیست معتقدند که عمده آتش‌سوزی‌های زاگرس عمدی است و نهادهای امنیتی باید برای شناسایی عاملان وارد عمل شوند. سجادیان با تأکید بر لزوم تحلیل دلایل عمدی، می‌گوید:
«هنوز وقوع آتش‌سوزی در برخی مناطق زیر سؤال است و هیچ مطالعه دقیقی برای شناسایی دلایل وقوع آتش‌سوزی انجام نشده و بیشتر گفته‌ها براساس حدس و گمان است.»
سایر دلایل عمدی شامل موارد زیر است:
- تعارضات بین مردم و دولت: مردم جنگل را متعلق به خود می‌دانند و نگاه از بالا به پایین دولت را عامل آتش‌سوزی می‌دانند.
- اختلافات خانوادگی: گاهی اختلافات بین چند خانواده به آتش‌سوزی منجر می‌شود.
- ذی‌نفع بودن برخی نهادهای دولتی: برخی نهادها به نام اطفای حریق بودجه و نیرو دریافت می‌کنند که می‌تواند انگیزه‌ای پنهان برای عدم برنامه‌ریزی مناسب باشد.
- نبود شغل و فصلی بودن نیروها: در مناطق محروم، آتش‌سوزی به فرصت شغلی و مالی تبدیل می‌شود.
- آتش‌زدن زمین‌های کشاورزی پس از برداشت: این اقدام علاوه بر نابودی خاک، به مراتع و جنگل‌ها سرایت می‌کند.
تریاک و گل؛ عامل احتمالی آتش‌سوزی؟
سجادیان به گزارش‌هایی مبنی بر افزایش کشت ممنوعه مانند تریاک و گل در برخی مناطق اشاره می‌کند. او می‌گوید ممکن است این افراد برای تسلط بر زمین‌های بیشتر یا در اثر تعارضات، مراتع و جنگل‌ها را به آتش بکشند. با این حال، او تأکید می‌کند که مطالعه دقیقی در مورد سهم این نوع کشت‌ها در وقوع حریق انجام نشده است.
کمک مردمی یا ایجاد تعارض؟
در سال‌های اخیر، شهروندان ایرانی با آگاهی از ناتوانی دولت، سعی در کمک مالی به فعالان محیط‌زیست برای اطفای حریق زاگرس داشته‌اند. اما سجادیان هشدار می‌دهد که جمع‌آوری پول و تهیه امکانات بدون برنامه‌ریزی می‌تواند به ایجاد تعارض و سوءاستفاده منجر شود. او مثالی از خرید کولر برای یک زن روستایی که در اطفای حریق شرکت کرده بود، می‌آورد که باعث شد هم‌محلی‌های او نیز منتظر آتش‌سوزی باشند تا بتوانند از این کمک‌ها بهره‌مند شوند.
«کمک خیرانه و مردمی بدون تیم‌سازی حتی برای خرید تجهیزات تأثیری جز ایجاد تعارض در جامعه ندارد. به نظرم هر امکاناتی قرار است وارد منطقه شود، باید طبق برنامه و ساماندهی مشخص و براساس یک سیستم مشخص باشد تا تعارضی ایجاد نشود و باید مردم هم در برنامه‌ریزی آن دخیل باشند.»
انجمن‌ها شفاف‌سازی نمی‌کنند
سجادیان به خطرات کمک مالی بدون برنامه‌ریزی اشاره کرده و می‌گوید که گاهی افراد از تجهیزات دریافتی استفاده نمی‌کنند یا حتی آن را انکار می‌کنند. او همچنین از سوءاستفاده‌های محلی و عدم شفافیت برخی انجمن‌های محیط‌زیستی در ارائه گزارش مصرف و توزیع تجهیزات انتقاد می‌کند. این مسائل به دلخوری و تعارضات چندساله بین گروه‌ها و انجمن‌ها منجر شده است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۵:۰۲ - ۱۴۰۴/۰۶/۰۶